ĐỂ NÓ ĐI QUA – CON ĐƯỜNG CỦA PHÓ THÁC (10)

  ĐỂ NÓ ĐI QUA – CON ĐƯỜNG CỦA PHÓ THÁC

 David Hawkins

Phạm Nguyên Trường dịch 

CHƯƠNG 9 

KIÊU HÃNH

 

    Trong ngôn ngữ thông thường, kiêu hãnh (pride[i]) thường được coi là “tốt”. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ hơn, chúng ta sẽ thấy, tương tự như tất cả những cảm thọ tiêu cực khác, mà chúng ta đã thảo luận, kiêu hãnh thường thiếu vắng tình yêu. Do đó, về cơ bản, nó có tính phá hoại. Kiêu hãnh có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức như đánh giá quá cao, phủ nhận, đóng vai tử đạo, cố chấp, kiêu ngạo, khoe khoang, tự phụ, hơn người, ngạo mạn, tự cho mình là hơn người, phù phiếm, ích kỷ, tự mãn, xa cách, kiêu căng, định kiến, hẹp hòi, đạo đức giả, khinh miệt, ích kỷ, không tha thứ, nuông chiều, cứng nhắc, bề trên, phán xét, và ở những hình thái nhẹ nhàng hơn, là định kiến, dán nhãn.

Kiêu căng về trí tuệ dẫn đến vô minh, và kiêu căng tâm linh là rào cản chính đối với quá trình phát triển và trưởng thành về mặt tâm linh. Kiêu căng tôn giáo - tự đồng nhất mình với người chính trực và cho rằng mình “có một con đường chân chính duy nhất”, là nền tảng của tất cả các cuộc chiến tranh tôn giáo, ganh đua và những sự kiện bi thảm, ví dụ như Tòa án dị giáo. Sa ngã lớn nhất chính là kiêu căng tôn giáo, đấy là khi một người tự cho mình cái quyền được sát hại đồng loại chỉ vì họ không chia sẻ đức tin cụ thể của mình.

Trong mỗi chúng ta, cảm giác kiêu căng: “Tôi biết câu trả lời” cản trở quá trình trưởng thành và phát triển của chúng ta. Thú vị là cái phần ích kỷ trong tâm trí sẵn sàng hy sinh toàn bộ phần còn lại của người đó vì lợi ích của chính nó. Thay vì thừa nhận mình sai, người ta sẽ sẵn sàng hy sinh cả tính mạng và bất kỳ khía cạnh nào của cuộc sống để dâng lên bàn thờ kiêu hãnh (ví dụ như chiến tranh tôn giáo và các cuộc thập tự chinh). Thái độ kiêu hãnh của đàn ông về những chương trình mà xã hội chúng ta coi là nam tính cản trở quá trình phát triển nội tâm về mặt cảm xúc và tâm lý của hầu hết đàn ông trong xã hội chúng ta. Một số phụ nữ hiện đang gia nhập hàng ngũ của chủ nghĩa ưu thế giới tính, điều này chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề và gia tăng cuộc chiến giữa các giới. 

Kiêu căng dễ bị tổn thương

Người kiêu căng luôn luôn phải phòng thủ, vì tự cao tự đại và phủ nhận rất dễ bị tổn thương. Ngược lại, người khiêm nhường không thể bị làm nhục vì họ đã miễn nhiễm với tổn thương, họ đã buông bỏ được thói kiêu căng. Thay vào đó, họ cảm thấy an toàn và tự trọng ở bên trong. Nhiều người tìm cách thay thế kiêu hãnh bằng tự trọng đích thực; tuy nhiên, tự trọng đích thực chỉ thực sự nảy sinh khi từ bỏ được kiêu ngạo. Những gì làm bản ngã phồng lên không mang lại sức mạnh nội tại. Ngược lại, chúng chỉ làm gia tăng tính dễ bị tổn thương và mức độ sợ hãi tổng quát trong ta. Khi chúng ta có thái độ kiêu căng, năng lượng của chúng ta bị tiêu hao vì phải liên tục lo lắng về việc bảo vệ lối sống, nghề nghiệp, khu phố, quần áo, năm sản xuất và nhãn hiệu xe hơi, tổ tiên, đất nước, và hệ thống niềm tin chính trị và tôn giáo của mình. Lo lắng không ngớt về diện mạo bên ngoài và cách người khác sẽ nghĩ về mình, vì vậy luôn luôn dễ bị tổn thương trước ý kiến ​​của người khác.

Khi buông bỏ được kiêu hãnh và tự cao tự đại, thì cảm giác an toàn nội tâm sẽ thay thế cho chúng. Khi chúng ta không còn cảm thấy cần phải bảo vệ hình ảnh của mình, những lời chỉ trích và công kích từ người khác sẽ giảm dần và cuối cùng chấm dứt hẳn. Khi chúng ta buông bỏ nhu cầu được công nhận hoặc chứng minh mình là người đúng, thì những thách thức chống lại chúng ta cũng sẽ không còn.

Nó đưa chúng ta đến một trong những quy luật cơ bản của tâm thức: Phòng thủ chiêu mời tấn công. Xem xét bản chất của kiêu hãnh sẽ giúp chúng ta buông bỏ nó, vì nó không còn được đánh giá cao nữa. Nó được nhìn nhận theo đúng bản chất của mình: yếu đuối. Câu nói: “Kiêu căng trước, sụp đổ sau” vẫn đúng. Kiêu hãnh tương tự như lớp băng mỏng, một sự thay thế nghèo nàn cho sức mạnh thực sự vững chắc, xuất phát từ can đảm, chấp nhận hoặc bình an.

Liệu có tồn tại cái gọi là kiêu hãnh “lành mạnh”? Khi nói về kiêu hãnh lành mạnh, là chúng ta nói về tự trọng, nhận thức nội tâm về giá trị và phẩm chất thực sự của chính người đó. Nhận thức nội tâm này khác với năng lượng của kiêu hãnh. Tự nhận thức về giá trị thực sự của mình có đặc điểm là không cần phòng thủ. Một khi chúng ta đã ý thức được sự thật về bản thể thực sự của mình—bản chất bên trong của tự ngã của chúng ta với tất cả sự ngây thơ, sự vĩ đại và cao quý đích thực của linh hồn của con người—chúng ta không còn cần có thái độ kiêu căng nữa. Chúng ta chỉ cần biết con người mà mình đang là, và tự biết như thế là đủ đối với chúng ta. Điều mà chúng ta thực sự biết không bao giờ cần phòng thủ và khác với năng lượng của kiêu hãnh mà chúng ta thảo luận trong chương này.

Hãy cùng xem xét một biểu hiện của kiêu hãnh mà chúng ta đã được lập trình và xem chúng đứng vững đến mức nào khi được khảo sát kỹ lưỡng. Tự hào về gia đình, tự hào về đất nước và tự hào về thành tích là những ví dụ điển hình. Liệu tự hào có thực sự là cảm xúc cao quý nhất của con người? Chính thực tế là nó có đặc điểm là phòng thủ đã chứng minh điều ngược lại. Khi chúng ta tự hào về tài sản của mình hoặc về một số tổ chức mà chúng ta gắn bó, chúng ta cảm thấy có nghĩa vụ phải bảo vệ. Tự hào về ý tưởng và quan điểm của chúng ta dẫn đến những tranh luận, xung đột và đau khổ không bao giờ dứt.

Trạng thái cảm xúc cao hơn tự hào là tình yêu. Nếu chúng ta yêu tất cả những điều đã nói bên trên (gia đình, đất nước, thành tích), thì điều đó có nghĩa là không có nghi ngờ gì về giá trị của chúng trong tâm trí chúng ta. Chúng ta không còn phải ở thế phòng thủ nữa. Khi sự công nhận và kiến ​​thức thực sự thay thế cho ý kiến, vốn là một phần của lòng tự hào, thì không còn chỗ cho tranh luận. Tình yêu và sự trân trọng thực sự của chúng ta đối với một điều gì đó là quan điểm vững chắc không thể bị tấn công.

Kiêu hãnh - vì nó là quan điểm dễ bị tổn thương - luôn luôn ngụ ý rằng ở đâu đó có một nghi ngờ cần được làm rõ, và đối thủ nhanh chóng tập trung vào nghi ngờ đó. Khi mọi nghi ngờ đã được xóa bỏ, ý kiến ​​và kiêu hãnh biến mất. Kiêu hãnh có chứa một hàm ý xin lỗi tinh tế, như thể bản thân sự vật không đủ tốt để tự đứng vững dựa trên giá trị của chính nó. Cái xứng đáng với tình yêu và thái độ tôn trọng của chúng ta hầu như không cần người bào chữa. Kiêu hãnh ngầm ám chỉ rằng vẫn còn chỗ cho tranh luận và giá trị của một điều gì đó có thể bị nghi ngờ.

Khi chúng ta thực sự yêu một cái gì đó và, do đó, trở thành một với nó, đấy là do chúng ta nhìn thấy sự hoàn hảo nội tại của nó. Trên thực tế, “lỗi” của nó là một phần không thể thiếu của hoàn hảo, vì tất cả những gì chúng ta thấy trong vũ trụ này đều đang trong quá trình trở thành. Trong quá trình đó, tiến hóa của nó là một phần của hoàn hảo. Do đó, bông hoa chưa nở hết không phải là một bông hoa không hoàn hảo cần được bảo vệ. Ngược lại, quá trình nở ra của nó đang diễn ra với sự hoàn hảo chính xác phù hợp với quy luật của vũ trụ. Tương tự như vậy, mỗi cá nhân trên hành tinh này đều đang phát triển, trưởng thành, học hỏi và phản ánh sự hoàn hảo đó. Chúng ta có thể nói rằng sự phát triển của quá trình tiến hóa đang diễn ra phù hợp hoàn toàn với các quy luật của vũ trụ.

Một trong những nhược điểm của thái độ kiêu hãnh, như chúng ta đã nói, là nó dễ bị tổn thương. Dễ bị tổn thương sẽ chiêu mời tấn công; do đó, trong xã hội, chúng ta chứng kiến ​​những người kiêu ngạo thường bị chỉ trích, và chính vì họ dễ bị tổn thương cho nên mới có câu: “Kiêu căng trước, sụp đổ sau”. Trong Kinh Thánh, chính kiêu căng là gót chân Achilles của Lucifer, dù hắn giành được địa vị cao đến mức nào. 

Khiêm nhường

Việc cố gắng kìm nén kiêu hãnh vì mặc cảm tội lỗi đơn giản là không hiệu quả. Việc gán nhãn năng lượng của kiêu hãnh như là “tội lỗi” và kìm nén nó trong chính mình vì mặc cảm tội lỗi, để che giấu nó, hoặc giả vờ như chúng ta không trải nghiệm nó đều không giúp được gì. Sự kiện xảy ra là năng lượng đó âm thầm biến đổi thành hình thức mới, được gọi là kiêu hãnh tâm linh.

Chúng ta không cảm thấy thoải mái khi ở bên cạnh những người kiêu ngạo; do đó, kiêu ngạo cản trở giao tiếp và biểu hiện của tình yêu. Mặc dù chúng ta yêu thương những người kiêu hãnh vì họ có những thành tích cụ thể, chúng ta yêu thương họ mặc dù họ kiêu hãnh chứ không phải vì thái độ kiêu hãnh của họ.

Cảm thọ mặc cảm tội lỗi vì coi kiêu hãnh như là tội lỗi về mặt tâm linh chỉ khiến nó bị khoá lại ở trong đó và, như chúng tôi đã nói, nó thực sự không phải là câu trả lời. Câu trả lời thực sự chỉ đơn giản là buông bỏ bằng cách khảo sát bản chất thực sự của nó. Một khi chúng ta nhìn thấy kiêu hãnh là gì, thì nó trở thành một trong những cảm xúc dễ dàng từ bỏ nhất. Trước hết, chúng ta có thể tự hỏi: “Mục đích của kiêu hãnh là gì? Phần thưởng của nó là gì? Tại sao tôi lại tìm kiếm nó? Nó bù đắp cho cái gì? Tôi cần nhận ra điều gì về bản chất thực sự của mình để có thể buông bỏ kiêu hãnh mà không cảm thấy mất mát?” Câu trả lời khá rõ ràng. Càng cảm thấy mình nhỏ bé ở bên trong, chúng ta càng phải bù đắp cho cảm giác thiếu tự tin, không có vai trò quan trọng và vô giá trị bằng cách thay thế nó bằng cảm xúc kiêu ngạo.

Càng buông bỏ những cảm xúc tiêu cực, chúng ta càng ít dựa vào kiêu hãnh. Thay vào đó, sẽ có phẩm chất mà thế giới gọi là “khiêm nhường” và chúng ta cảm nhận theo lối chủ quan như bình yên. Khiêm nhường đích thực khác với cái ngược lại: “kiêu hãnh trong khiêm nhường” hay “khiêm nhường giả tạo”, thường thấy trong đời sống xã hội. Khiêm nhường giả tạo là giả vờ tự hạ thấp bản thân với mong muốn được người khác công nhận những thành tích mà mình tự hào, nhưng lại quá kiêu ngạo, không dám khoe khoang một cách công khai.

Khiêm nhường đích thực không thể được trải nghiệm bởi chính người được cho là đang sở hữu nó, vì đó không phải là một cảm xúc. Như chúng tôi đã nói, người thực sự khiêm nhường thì không thể bị làm nhục. Họ miễn nhiễm với mọi sỉ nhục. Họ không có gì để tự vệ. Không dễ bị tổn thương và do đó, người thực sự khiêm nhường không trải nghiệm những lời chỉ trích từ người khác. Thay vào đó, một người thực sự khiêm nhường coi chỉ trích của người khác chỉ đơn thuần là thể hiện những vấn đề nội tâm của người kia. Ví dụ, nếu ai đó nói: “Bạn nghĩ mình giỏi, phải thế không?”, thì người thực sự khiêm nhường sẽ thấy rằng người kia có vấn đề về đố kỵ, và câu hỏi đó ngay từ đầu đã không có cơ sở trong thực tại. Không có gì để bị xúc phạm và không cần phải phản ứng. Ngược lại, đối với người kiêu ngạo, câu hỏi này sẽ bị coi là xúc phạm và làm tổn thương cảm thọ, đáp trả gay gắt, hoặc thậm chí là, trong một số trường hợp có thể dẫn tới bạo lực. 

Niềm vui và biết ơn

Vì tự hào đôi khi được coi là động lực đưa tới thành tích, vậy ở tầng cao hơn cái gì sẽ thay thế cho nó? Một trong những câu trả lời sẽ là niềm vui. Có gì sai khi niềm vui được dùng làm phần thưởng vì có thành tích, thay cho tự hào? Tự hào kéo theo mong muốn được người khác công nhận và, do đó, dễ dẫn đến tức giận và thất vọng nếu không được đáp ứng. Nếu chúng ta đạt được một mục tiêu nhất định vì niềm vui, thích thú, tình yêu đối với thành tích và niềm vui nội tâm mà nó mang lại, chúng ta sẽ không bị ảnh hưởng bởi phản ứng của người khác.

Chúng ta có thể nhận ra khuynh hướng dễ bị tổn thương của mình bằng cách xem xét hình thức phản ứng mà chúng ta hy vọng sẽ nhận được từ người khác bằng những lựa chọn và hành vi của mình. Trong đó có cử chỉ, biểu cảm, cách ăn mặc, loại tài sản mà chúng ta lựa chọn, nhãn hiệu xe hơi chúng ta lái, loại nhà chúng ta có, địa chỉ của chúng ta, trường học mà chúng ta đã theo học hoặc con cái chúng ta đang theo học, hoặc nhãn hiệu trên các sản phẩm chúng ta mua. Thực tế, nếu nhìn vào xã hội hiện tại, chúng ta sẽ thấy kiêu ngạo lên tới mức độ lố bịch như thế nào. Nhãn hiệu giờ đây được dán bên ngoài nhiều loại quần áo và đồ dùng cá nhân. Nó vẫn chưa lan đến mức xuất hiện trên cả những cái cào hay xẻng, nhưng sớm muộn gì thì điều đó cũng có thể xảy ra! Chưa ai nghĩ đến việc đó, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể vác những cái cào và xẻng đi vòng quanh một cách phô trương với tên của các nhà thiết kế được chạm khắc rực rỡ trên đó.

Nó chỉ ra một trong những nhược điểm khác của kiêu ngạo: khả năng bị bóc lột cao tới mức nào. Kiêu ngạo đồng nghĩa với việc chúng ta có thể dễ dàng bị thao túng. Để có một thứ gì đó vô nghĩa, thì một khoản tiền lớn đã bị rút ra khỏi hầu bao của chúng ta. Tình huống này hiện nay bi hài ở chỗ người ta lại lấy làm tự hào về việc mình đã bị bóc lột nhiều đến mức nào. Trong một số nhóm xã hội, việc khoe khoang về số tiền khổng lồ để mua những món đồ nhất định đang trở thành biểu tượng của địa vị. Khi bỏ đi vẻ hào nhoáng, chúng ta có thể nói rằng người đó khá ngốc nghếch. Họ thực sự đã bị lừa hoặc quá ngây thơ và không biết bất cứ thứ gì cao hơn thế.

Kiêu căng đến mức hợm hĩnh có lẽ là thái độ ngạo mạn cao nhất. Liệu phô trương có thực sự gây được ấn tượng? Thực ra là không. Phản ứng mà chúng ta thấy chính là say mê. Mọi người thích thú với vẻ hào nhoáng bề ngoài, nhưng sâu bên trong, họ không thực sự tôn trọng, bởi vì họ biết bản chất thực sự của nó là gì. Khi thể hiện thói kiêu ngạo bằng cách phô trương, chúng ta không gây được ấn tượng với bất cứ người nào.

Điều này được bộc lộ trong một chuyến đi Canada để thăm nhà của một người khá giàu có - khéo léo thể hiện được giá trị của nhiều tài sản của mình. Trong chuyến đi đó, người ta còn nhìn thấy những đứa trẻ da đỏ người Canada suy dinh dưỡng đang chơi đùa bên cạnh những kho chứa ngũ cốc khổng lồ, đầy đến mức tràn ra ngoài, ngũ cốc được giữ lại nhằm giữ cho giá cao hơn, bằng cách tạo ra thiếu hụt giả tạo. Khi người giàu có này nói về tài sản của mình, hình ảnh những đứa trẻ còi cọc, gầy đét bỗng hiện lên trong tâm trí. Thay vì ấn tượng với của cải mà ông ta có, người ta lại cảm thấy thương hại cho quan niệm về giá trị của ông ta và cảm thông cho thái độ thiếu tự tin, buộc ông ta phải bù đắp bằng sự hời hợt đáng thương như thế.

Có nghĩa là chúng ta không thể tận hưởng những vật sở hữu đắt tiền hay sao? Không, hoàn toàn không. Điều chúng ta đang nói đến là thói kiêu ngạo. Vấn đề không phải là chúng ta có của, mà là chúng ta có thái độ kiêu ngạo, chiếm hữu và tự mãn về của cải. Chính kiêu ngạo tạo ra khoảng trống để sợ hãi len vào. Người đàn ông giàu có ở Canada được nói đến ở trên cũng có hệ thống báo động chống trộm rất đắt tiền. Kiêu ngạo, tương tự như tất cả các cảm xúc tiêu cực khác, sinh ra mặc cảm tội lỗi. Mặc cảm tội lỗi sinh ra sợ hãi. Sợ hãi có nghĩa là mất mát tiềm tàng. Do đó, kiêu hãnh luôn đồng nghĩa với việc mất đi sự bình yên trong tâm hồn.

Trái ngược với thủ đắc mang tính kiêu căng là giản dị. Giản dị không có nghĩa là nghèo nàn về của cải; đúng hơn, đó là trạng thái của tâm trí. Một người phụ nữ có hàng triệu đô la, người đó có trong tay những bất động sản và tài sản khổng lồ. Tuy nhiên, với tư cách là một con người, người đó cực kỳ giản dị. Tài sản thể hiện những thứ thế giới đã mang đến cho người đó, và người đó tìm thấy niềm vui trong vẻ đẹp của chúng. Do đó, không có ai chỉ trích, cũng như không ai ghen tị với người này.

Quan trọng không phải là chúng ta có gì, mà là cách chúng ta lưu giữ nó, cách chúng ta định hình nó trong tâm thức của mình, và ý nghĩa của nó đối với chúng ta. Nhân tiện nói thêm rằng, toàn bộ bất động sản của người phụ nữ này hoàn toàn không có hệ thống báo động chống trộm hay chó canh. Trên thực tế, khi người ta nhắc nhở, thì bà ta trả lời: “Ôi trời! Nếu ai đó thực sự cần thứ gì đó đến như thế, thì họ có thể lấy đi mà!” Có một sự tương ứng giữa việc không ai từng lấy trộm bất cứ thứ gì của bà và việc bà sẵn sàng chia sẻ với người khác. Khả năng miễn nhiễm với trộm cắp của bà này có liên quan với việc bà ấy không có thái độ kiêu ngạo về những thứ mà mình có.

Chiếm hữu và chấp trước là hệ quả của kiêu hãnh. Do đó, chấp trước là một nguyên nhân tiềm tàng tạo ra đau khổ, vì chấp trước làm cho người ta sợ mất, và khi mất, chúng ta rơi trở lại trạng thái thờ ơ, trầm cảm và u sầu. Nếu chúng ta kiêu hãnh về một chiếc xe và có người lấy trộm, chúng ta sẽ trải nghiệm đau khổ, đau đớn và thống khổ. Thay vào đó, nếu chúng ta không quá coi trọng chiếc xe (về mặt cảm xúc), và chúng ta tận hưởng vẻ đẹp và sự hoàn hảo của nó, và chúng ta cảm thấy biết ơn vì đã sở hữu nó, thì việc mất cái xe này sẽ chỉ mang lại thất vọng không lớn.

Biết ơn là một trong những liều thuốc chữa thói kiêu ngạo. Nếu chúng ta may mắn được sinh ra với chỉ số IQ cao, chúng ta có thể biết ơn thay vì tự hào về nó. Đó không phải là thành tích; chúng ta đã được sinh ra với IQ cao. Nếu chúng ta biết ơn những gì đã được ban tặng và những gì đã được hoàn thành nhờ tài năng và nỗ lực mà Thiên Chúa đã ban cho, thì chúng ta sẽ có tâm trí bình an và miễn nhiễm với nỗi đau.

Tâm trí con người thật kỳ lạ và buồn cười là nó có thái độ kiêu ngạo về bất cứ thứ gì có tiền tố là “của tôi”. Chúng ta có thể kiêu hãnh một cách lố bịch về những điều tầm thường nhất và, một khi nhận ra sự hài hước của thái độ đó, thì việc buông bỏ kiêu hãnh không còn quá khó nữa.

Buồn cười là, một số người lại mắc phải nhược điểm là thói hợm hĩnh ngược. Họ tự hào về những “món hời” và những chiến tích ở cửa hàng đồ cũ. Quan điểm cá nhân của họ về những người trả giá quá cao cho mọi thứ là những người đó chẳng khác gì những con cừu cần bị xén lông và họ thường nhắc lại câu: “Người ngu chẳng mấy chốc sẽ mất hết tiền”. Trong đám người có thái độ khinh khi đang mua ở cửa hàng đồ cũ kiểu này, biểu tượng địa vị chính là món hời không thể tin nổi. Trên thực tế, họ thường cạnh tranh với nhau để xem ai tìm được món hời nhất. Thật buồn cười khi nhận thấy bộ quần áo treo trong cửa hàng đồ cũ hoàn toàn không có giá trị gì cho đến khi nó trở thành “của tôi”. Giá trị cực kỳ to lớn được gắn lên nó ngay lập tức.  

Khó khăn của việc thêm từ “của tôi” vào trước mọi thứ là lòng tự hào đi kèm với cảm giác sở hữu. Nó làm cho chúng ta cảm thấy có trách nhiệm phải bảo vệ mọi thứ mà chúng ta dán nhãn là “của tôi”. Chúng ta có thể giảm bớt khả năng bị tổn thương bằng cách buông bỏ ham muốn sở hữu; thay vì nói “của tôi”, chúng ta có thể dùng từ “cái”. Không phải “áo của tôi”, mà là “cái” áo. Như vậy, chúng ta sẽ nhận thấy rằng, nếu chúng ta coi một trong những suy nghĩ của mình là “ý kiến” thay vì “ý kiến ​​của tôi”, thì cảm thọ sẽ thay đổi. Tại sao mọi người lại tỏ ra nóng nảy về ý kiến ​​của mình? Chỉ vì cảm giác “của tôi”. Nếu ý kiến ​​được xem “chỉ là ý kiến”, thì sẽ không còn khả năng bị tổn thương do tức giận đầy kiêu ngạo nữa. 

Ý kiến

Nếu nhìn vào các ý kiến, ta sẽ thấy chúng có mặt khắp nơi. Mỗi người đều có hàng ngàn ý kiến ​​về hàng ngàn vấn đề, và ý kiến ​​của họ thay đổi từng giây từng phút, dễ bị ảnh hưởng bởi tất cả những xu hướng thoáng qua, tuyên truyền và trào lưu. Ý kiến ​​“thời thượng” hôm nay sẽ “lỗi thời” trong ngày mai. Ý kiến ​​sáng nay đã trở thành lỗi thời ngay trong chiều nay. Có thể tự hỏi: “Liệu mình có muốn lan truyền khả năng dễ bị tấn công của bản thân mình bằng cách đồng nhất quá nhiều với tất cả những suy nghĩ nhất thời này và gọi chúng là ‘của tôi’ hay không?” Mỗi người đều có ý kiến ​​về mọi thứ. Thế thì sao? Khi nhìn vào bản chất thực sự của các ý kiến, chúng ta sẽ thôi đánh giá chúng quá cao. Nếu nhìn lại cuộc đời, ta sẽ thấy rằng tất cả những sai lầm mà mình từng mắc phải đều dựa trên cơ sở của một ý kiến nào đó.

Chúng ta sẽ ít bị tổn thương hơn nếu đưa những suy nghĩ, ý tưởng và niềm tin của mình, vốn đều là ý kiến, vào bối cảnh khác. Chúng ta có thể coi chúng như những ý tưởng mà mình thích hoặc không thích. Một số suy nghĩ mang lại cho chúng ta niềm vui, vì vậy chúng ta thích những ý nghĩ này. Chỉ vì hôm nay chúng ta thích, không có nghĩa là chúng ta phải tranh cãi kịch liệt để bảo vệ chúng. Chúng ta thích một khái niệm khi nó còn có ích và chúng ta cảm thấy thích thú với nó. Tất nhiên, chúng ta sẽ dễ dàng loại bỏ một ý nghĩ khi nó không còn làm cho ta vui nữa. Khi nhìn vào các ý kiến của mình, chúng ta sẽ thấy rằng, ngay từ đầu, chính cảm xúc mới làm cho chúng trở thành có giá trị.

Thay vì tự hào về những suy nghĩ của mình, tại sao không chỉ đơn giản là yêu thích chúng? Tại sao không yêu thích một khái niệm nào đó vì nó đẹp, nó truyền cảm hứng, vì nó có ích? Nếu chúng ta nhìn nhận suy nghĩ của mình theo cách đó, chúng ta không còn cần phải tự hào về việc mình “là người đúng” nữa. Nếu chúng ta có cùng quan điểm về những điều mình thích và không thích, thì chúng ta sẽ không còn dễ tranh cãi nữa. Ví dụ, nếu chúng ta yêu thích nhạc của một nhà soạn nhạc nào đó, chúng ta không còn cần phải bảo vệ nó nữa. Chúng ta có thể hy vọng rằng người bạn của mình cũng sẽ yêu thích loại nhạc đó, nhưng nếu không, điều tồi tệ nhất mà chúng ta có thể cảm thấy là thất vọng nhẹ nhàng vì không thể chia sẻ cái mà mình yêu thích và đánh giá cao.

Nếu làm theo cách này, chúng ta sẽ thấy rằng mọi người không còn công kích những thứ chúng ta thích, không thích và quan niệm của chúng ta nữa. Thay vì thái độ phòng thủ, điều họ nhận được từ chúng ta lúc này là trân trọng. Họ hiểu rằng chúng ta đánh giá cao một số thứ nhất định, và đó là lý do vì sao chúng ta suy nghĩ như vậy. Nhưng họ sẽ không còn chỉ trích hay công kích chúng ta. Điều tồi tệ nhất mà chúng ta có thể nhận được có lẽ là một lời trêu chọc hoặc thái độ tò mò. Không có kiêu ngạo, thì cũng không có công kích.

Nó rất có giá trị trong những lĩnh vực như chính trị và tôn giáo, vốn dĩ dễ tạo ra tranh cãi đến mức trong xã hội lịch sự, chúng ta tìm cách né tránh, coi đó như một chiến thuật. Chúng ta sẽ thấy rằng nếu chúng ta yêu tôn giáo của mình - tôn giáo nào thì cũng thế - thì sẽ không ai công kích chúng ta. Tuy nhiên, nếu chúng ta tỏ ra kiêu ngạo, chúng ta sẽ phải tránh toàn bộ chủ đề này, bởi vì tức giận sẽ nhanh chóng xuất hiện, như một sản phẩm phụ của thái độ kiêu ngạo. Khi ta thực sự trân quý điều gì đó, ta nâng nó lên cao, thoát khỏi tầm ngắm của những lời chỉ trích mang tính hạ nhục.

Những gì ta thực sự yêu quý và tôn kính được bảo vệ bởi chính sự tôn kính của ta. Nếu ta nói với người nào đó rằng ta làm điều gì đó vì ta thích nó, thì thực sự họ chẳng thể nói gì nhiều về điều đó, có phải thế không? Nếu ta ngụ ý rằng ta làm điều đó vì ta cho rằng làm vậy là đúng, thì ta sẽ ngay lập tức thấy họ nổi giận vì họ cũng có quan điểm riêng về cái gì là đúng.

Các giá trị quan của chúng ta vốn là những lựa chọn ưu tiên. Ta gìn giữ chúng vì ta yêu quý, tận hưởng và tìm thấy niềm vui trong đó. Nếu ta giữ chúng trong tâm thế ấy, ta sẽ được yên thân để tận hưởng chúng.

Lý do làm cho kiêu hãnh tạo ra công kích là vì hàm ý rằng mình “tốt hơn người khác”, thái độ như thế là một phần không thể thiếu của kiêu hãnh. Chúng ta thấy nhiều người có chế độ ăn uống mà họ lấy làm tự hào; do đó, họ liên tục tranh cãi về tính đúng đắn của chế độ ăn uống và quan điểm dinh dưỡng của mình. Họ thậm chí còn cố gắng áp đặt chế độ ăn uống của mình lên các thành viên trong gia đình và bạn bè, ca ngợi tính ưu việt về mặt đạo đức hoặc sức khỏe của chế độ ăn uống của họ. Ngược lại, có những người tuân theo cùng một chế độ ăn uống vì họ thích làm như thế, vì nó làm cho họ cảm thấy tốt hơn, hoặc vì nó đáp ứng một số kỷ luật tâm linh nhất định nào đó; do đó, người ta không bao giờ nghe thấy họ tranh cãi, bởi vì họ không có gì cần phải bảo vệ. Nếu ai đó nói với chúng ta rằng họ ăn theo cách họ ăn vì họ thích thế, thì chúng ta chẳng thể nói gì nhiều về điều đó, có phải thế không? Ngược lại, nếu họ ngụ ý rằng cách ăn của họ là đúng và, suy rộng ra, cách ăn của chúng ta là sai, thì điều họ thực sự đang nói là họ giỏi hơn chúng ta. Và sẽ luôn luôn gây ra oán hận.

Nếu chúng ta không có thái độ kiêu ngạo về ý kiến của mình, thì chúng ta có quyền thay đổi. Đã bao nhiêu lần chúng ta bị mắc kẹt trong việc làm một cái gì đó mà chúng ta thực sự không muốn làm, bởi vì chúng ta có thái độ kiêu ngạo về một quan điểm nào đó – quả là quá ngu ngốc! Chúng ta thường xuyên muốn thay đổi suy nghĩ hoặc hướng đi của mình, nhưng lại tự nhốt mình bằng cách giữ quan điểm kiêu căng.

Điều này làm nảy sinh một trong những sự kháng cự đối với việc phó thác tâm kiêu ngạo, và đó chính là bản thân tâm kiêu ngạo. Trong vị thế của kẻ kiêu ngạo, vấn đề cốt lõi tiềm ẩn chính là sợ. Ta sợ rằng nếu mình thay đổi quan điểm, đánh giá của người khác về ta sẽ bị ảnh hưởng theo chiều hướng xấu.

Một trong những lý do cần có thái độ khiêm nhường trước những quan điểm của chúng ta là, quan điểm của chúng ta sẽ thay đổi khi chúng ta đi sâu vào một vấn đề hoặc tình huống nào đó. Những gì thoạt nhìn dường như là đúng thường lại hoàn toàn khác khi chúng ta thực sự đi sâu vào vấn đề. Điều này, tất nhiên, sẽ làm cho các chính trị gia thất vọng vì họ đưa ra những lời hứa dựa trên vọng tưởng về những điều có thể xảy ra. Nhưng khi nắm được quyền lực, họ nhận ra rằng mọi việc lại khác xa so với những gì họ từng nghĩ. Các vấn đề đều phức tạp hơn nhiều. Tình hình thực sự là do tác động tổng hợp của nhiều thế lực có sức mạnh trong xã hội. Tất cả những gì các chính trị gia có thể thực sự hứa với chúng ta là họ sẽ sử dụng phán đoán tốt nhất có thể vì lợi ích chung, khi họ đi sâu vào từng vấn đề một.

Khía cạnh tiến hóa này của cuộc sống thực sự là tất cả những gì mà bất kỳ người nào trong chúng ta cũng có thể hứa với chính mình, và tự nhận thức như thế sẽ bảo vệ chúng ta để không vỡ mộng. Đây là sự an toàn của “tâm trí cởi mở” hay còn gọi là “tâm trí của người mới bắt đầu” trong thực hành Thiền. Khi cởi mở, chúng ta thừa nhận rằng mình không nắm rõ tất cả các sự kiện, và chúng ta sẵn sàng thay đổi quan điểm của mình khi tình hình tiến triển. Bằng cách làm như thế, chúng ta không tự nhốt mình trong đau đớn khi phải bảo vệ những sự nghiệp đã thất bại.

Điều này cũng rất đúng ngay cả trong những lĩnh vực mà chúng ta cho là dựa trên dữ liệu thực tế và có thể quan sát được, chẳng hạn như lĩnh vực khoa học. Trên thực tế, khoa học dựa trên các giả thuyết, và quan điểm khoa học luôn luôn biến đổi và thay đổi. Quan điểm khoa học - nhiều người không chuyên nghiệp cảm thấy ngạc nhiên - cũng chịu ảnh hưởng bởi các trào lưu phổ biến trong giai đoạn nào đó, mù hệ hình và áp lực chính trị. Ví dụ, trong lĩnh vực tâm thần học, chủ đề về quan hệ giữa dinh dưỡng, hóa học máu, chức năng não và bệnh tâm thần trước đây không được nhiều người biết. Các nhà khoa học và bác sĩ lâm sàng làm việc trong lĩnh vực này thấy mình thuộc nhóm “bên ngoài”. Cùng với thời gian, khi lĩnh vực nghiên cứu này được chứng minh là có giá trị, quan điểm khoa học trong dân chúng đã thay đổi. Đã có những khám phá quan trọng, và toàn bộ các ngành công nghiệp đã ra đời để cung cấp các sản phẩm sử dụng những phát hiện cơ bản về quan hệ giữa dinh dưỡng và chức năng não. Giờ đây, chủ đề này được chấp nhận là đáng kính, vì vậy các bác sĩ lâm sàng và các nhà khoa học có thể nghiên cứu trong lĩnh vực này và được chấp nhận là một phần của nhóm “bên trong”. Do đó, kiêu hãnh cũng là nguyên nhân kìm hãm tiến bộ khoa học (ví dụ, các lý thuyết về ấm nóng lên toàn cầu).

Kiêu hãnh làm cho chúng ta mù quáng trước nhiều điều mang lại lợi ích to lớn; đối với tâm trí kiêu hãnh, chấp nhận chúng đồng nghĩa với việc ngụ ý rằng chúng ta là người sai. Càng mạnh mẽ từ bên trong, chúng ta càng trở nên linh hoạt hơn, có thể mở lòng đón nhận tất cả những thứ có lợi. Kiêu hãnh ngăn cản, không cho chúng ta nhìn thấy những điều hoàn toàn hiển nhiên. Hàng ngàn người chết vì kiêu hãnh. Họ đánh đổi sức khỏe và cả mạng sống của mình. Những người nghiện ma túy và rượu sẽ chết vì thái độ phủ nhận vốn có trong kiêu hãnh: “Người khác có vấn đề, chứ không phải tôi!” Kiêu hãnh ngăn cản, không cho chúng ta nhận ra những hạn chế của chính mình và chấp nhận sự giúp đỡ cần thiết để vượt qua. Kiêu hãnh cô lập chúng ta.

Khi buông bỏ kiêu ngạo, sẽ có người giúp chúng ta giải quyết những vấn đề mà chúng ta đang phải vật lộn. Chúng ta có thể làm thí nghiệm và chứng minh tính đúng đắn của nguyên tắc này bằng cách chọn một lĩnh vực mà chúng ta đang gặp khó khăn và hoàn toàn từ bỏ tất cả những thái độ kiêu ngạo liên quan. Khi làm như vậy, một số điều làm chúng ta ngạc nhiên bắt đầu xảy ra. Buông bỏ kiêu ngạo mở ra cánh cửa để chúng ta đón nhận những điều có lợi nhất đối với mình. Chúng ta có sẵn sàng buông bỏ kiêu ngạo và cảm thấy mình hơn người khác hay không? Khi sẵn sàng buông bỏ sự an toàn giả tạo của kiêu ngạo, chúng ta sẽ trải nghiệm sự an toàn thực sự đến từ can đảm, tự chấp nhận và niềm vui.

---

[i] Pride được dịch linh hoạt tùy theo ngữ cảnh để lột tả đúng bản chất năng lượng của nó: 

  - Kiêu hãnh / Kiêu ngạo / Kiêu căng: Dùng khi nói về phương diện tiêu cực của bản ngã (Ego), sự tự tôn quá mức dẫn đến tách biệt và coi thường người khác.

  - Tự hào: Dùng trong những ngữ cảnh mang tính khích lệ hoặc ghi nhận thành tựu, nhưng vẫn cần quan sát để tránh rơi vào sự dính mắc của bản ngã.

Lưu ý: Bản chất của Pride là sự “phồng” lên của bản ngã, tạo ra cảm giác ưu việt giả tạo, dẫn đến tính dễ bị tổn thương và sợ hãi.

ĐỂ NÓ ĐI QUA – CON ĐƯỜNG CỦA PHÓ THÁC (9)

 ĐỂ NÓ ĐI QUA – CON ĐƯỜNG CỦA PHÓ THÁC

 David Hawkins

Phạm Nguyên Trường dịch 

CHƯƠNG 8 

TỨC GIẬN

     Tức giận có thể dao động từ thịnh nộ đến oán hận nhẹ nhàng. Bao gồm trả thù, phẫn nộ, bất bình, thịnh nộ, ghen tị, thù hận, ác ý, căm ghét, khinh miệt, cãi vã, thù địch, mỉa mai, thiếu kiên nhẫn, thất vọng, tiêu cực, hung hăng, bạo lực, ghê tởm, keo kiệt, nổi loạn, hành vi bùng nổ, kích động, lăng mạ, thô lỗ, âm ỉ, ủ rũ, hờn dỗi và bướng bỉnh. Những biến thể này của tức giận được thể hiện rõ qua các bản tin hàng ngày trên truyền hình.

Tức giận có thể nảy sinh về chính kỹ thuật phó thác. Tức giận vì người ta được kỳ vọng là sẽ buông bỏ những cảm xúc mà trước đây từng được đánh giá cao. Tức giận vì sợ mất mát. Tức giận với cảm xúc nói chung. Tức giận với một cảm thọ không biến mất ngay lập tức.

Tức giận có rất nhiều năng lượng; do đó, chúng ta thực sự có thể cảm thấy tràn đầy năng lượng khi chúng ta cảm thấy khó chịu hoặc tức giận. Một trong những thủ đoạn mà người ta học được là nhanh chóng chuyển từ thờ ơ và u sầu sang tức giận, rồi từ tức giận nhảy vọt lên kiêu hãnh, và sau đó là can đảm. Tức giận là có năng lượng để hành động. Nó dẫn đến hành động trên thế gian này. Khi những người “thiếu thốn” trên thế giới được ham muốn tiếp thêm năng lượng và chuyển sang tức giận về những thứ họ không có, lúc đó tức giận thúc đẩy họ thực hiện những hành động cần thiết để hoàn thành ước mơ về một đời sống tốt đẹp hơn.

Có thể xác minh nhanh chóng năng lượng tức giận bị kìm nén trong dân chúng bằng cách nhìn xem bạo lực phổ biến đến mức nào trên các phương tiện truyền thông - người xem được trải nghiệm gián tiếp việc giải tỏa sự tức giận của họ bằng cách đánh nhau, bắn nhau, đâm chém nhau, hành hình, giết hại “những kẻ xấu”.

Chúng ta thường có mặc cảm tội lỗi về sự tức giận đến mức chúng ta thấy cần phải biến đối tượng của sự tức giận của mình thành “người sai” để chúng ta có thể nói mình tức giận là “chính đáng”. Rất ít người có thể chịu trách nhiệm về sự tức giận của chính mình và chỉ cần nói: “Tôi tức giận vì tôi đang đầy tức giận đây.” 

Sử dụng tức giận theo lối tích cực

Người ta thường kìm nén tức giận, hung hăng và thù địch bên trong; coi đó là khó chịu, hạ thấp phẩm giá, thậm chí là thất bại về mặt đạo đức hoặc một bước thụt lùi về mặt tâm linh. Họ không nhận ra rằng tức giận bị kìm nén vẫn là năng lượng của tức giận và nếu không được thừa nhận và giải quyết, nó sẽ gây ra những hậu quả tai hại cho sức khỏe và tiến bộ tổng thể của họ. Ý định đằng sau tức giận là tiêu cực, và nó sẽ tạo ra những hậu quả tương tự ngay cả khi không được thể hiện ra.

Một cách tiếp cận hữu ích là nhìn nhận năng lượng của tức giận theo lối tích cực và sử dụng nó để thúc đẩy tham vọng và hành động của chúng ta một cách có lợi. Ví dụ, giả sử chúng ta tức giận với sếp của mình. Chúng ta cảm thấy oán hận. Ông ta dường như không bao giờ thừa nhận khả năng hoặc nỗ lực của chúng ta. Nhưng chúng ta biết rằng việc thể hiện tức giận và oán hận là thiếu khôn ngoan. Nó rất có thể làm cho ta mất việc hoặc ít nhất là làm cho sếp tiếp tục giận ta. Ngay cả trong trường hợp tốt nhất, thì thể hiện tức giận cũng sẽ làm cho chúng ta cảm thấy khó xử. Thay vào đó, chúng ta có thể quyết định sử dụng năng lượng đó theo lối tích cực, vì lợi ích của chính mình. Nó có thể là nguồn cảm hứng để chúng ta tạo ra một dự án mà chính sự xuất sắc của nó chứng minh cho quan điểm của chúng ta. Nó có thể là năng lượng để chúng ta vươn lên và thoát khỏi một tình huống mà chúng ta cảm thấy không thỏa đáng. Chúng ta có thể sử dụng năng lượng đó để tạo ra những cơ hội việc làm mới hoặc tìm công việc tốt hơn, thành lập một ủy ban, cải thiện tình hình việc làm của mình, thành lập công đoàn, hoặc bất cứ điều gì chúng ta nghĩ là sẽ có lợi cho mục tiêu cá nhân của mình.

Trong các quan hệ cá nhân, cũng có những cơ hội tương tự. Tức giận có thể được sử dụng để truyền cảm hứng để chúng ta cải thiện kỹ năng giao tiếp, tham gia một khóa học về quan hệ giữa người với người, hoặc tham gia một chương trình tự hoàn thiện. Tức giận có thể truyền cảm hứng cho chúng ta tái cam kết, có nhiều nỗ lực hơn và thực sự làm tốt hơn. Bằng cách này, tình huống có thể dẫn đến tái cam kết. Nó có thể truyền cảm hứng để chúng ta nhìn vào bên trong chính mình và từ bỏ tất cả những cảm xúc tiêu cực, bằng cách chấp nhận. Thay vì tức giận về sự kiện nào đó, chúng ta có thể chấp nhận nó. 

Hy sinh

Có nhiều lý do làm người ta tức giận. Như đã nói, các phức cảm tức giận thường liên kết mật thiết với sợ, và khi buông bỏ sợ hãi thì tức giận cũng sẽ không còn. Lý do khác làm người ta tức giận chính là kiêu hãnh, đặc biệt là khía cạnh mà ta gọi là phù phiếm. Thường thì, chính kiêu hãnh cá nhân là thứ nuôi dưỡng và lan tỏa tức giận.

Một trong những nguồn gốc của kiêu hãnh có liên quan đến hy sinh. Nếu các mối quan hệ của chúng ta với người khác gắn liền với tự ngã nhỏ bé dưới hình thức hy sinh, thì ta đang tự dọn đường cho những tức giận về sau; bởi vì đối phương thường không nhận thức được “sự hy sinh” của ta, và do đó, họ khó lòng đáp ứng được những kỳ vọng của ta.

Có thể lấy ví dụ từ một ngày trong cuộc sống của một cặp vợ chồng điển hình. Người vợ đã làm việc vất vả cả ngày để dọn dẹp nhà cửa, chăm sóc cây cối một cách tỉ mỉ, mang hoa vào nhà, sắp xếp lại đồ đạc và làm tất cả những gì có thể để ngôi nhà trông đẹp đẽ. Khi người chồng đi làm về, anh ta không nói một lời nào về nhà cửa, thậm chí dường như cũng không để ý. Thay vào đó, anh ta mệt mỏi sau một ngày làm việc, và kể lại những khó khăn, vất vả mà mình đã trải qua. Trong đầu anh ta nghĩ về tất cả những hy sinh mà mình đã làm: những khách hàng khó chịu, quãng đường lái xe mệt mỏi trong giờ cao điểm, ông chủ cáu kỉnh và áp lực phải hoàn thành công việc đúng hạn. Anh ta nghĩ về tất cả những gì mình đã làm cho vợ con và gia đình. Trong khi anh ta đang nghĩ về tất cả những khó khăn như thế, thì người vợ cảm thấy càng lúc càng oán hận hơn, vì chồng không ghi nhận những nỗ lực của mình, và cô ta hồi tưởng lại tất cả những hy sinh mà mình đã làm trong ngày hôm đó. Cô ấy có thể đã đi ăn trưa với bạn bè. Cô ấy có thể đã đọc xong cuốn sách mình thích. Cô ấy có thể đã xem chương trình truyền hình yêu thích của mình. Thay vào đó, cô ấy đã làm tất cả những việc này vì chồng con, thế mà bây giờ anh ta không hề nói một lời nào về kết quả nỗ lực của cô. Khi cả hai cùng ôm ấp những oán hận, bất mãn và thất vọng, thì tức giận bên trong của họ càng lúc càng dâng cao; nó được thể hiện qua thái độ lạnh lùng và thờ ơ khi họ tìm tới tivi vào buổi tối và lặng lẽ đi ngủ để suy ngẫm về những bất bình của mình. Đây là cảnh tượng gia đình điển hình của người Mỹ đến nỗi nhắc lại nó ở đây gần như là quá nhàm chán. Tuy nhiên, do tính phổ biến của nó mà nó có giá trị mang tính giáo dục đối với chúng ta; chúng ta có thể xem xét nó và cố gắng làm sáng tỏ sự suy thoái trong quan hệ vợ chồng.

Những gì chúng ta muốn, khao khát và khăng khăng đòi hỏi từ người khác lại được họ cảm nhận như là áp lực. Do đó, họ sẽ chống lại. Trong ví dụ trên, cả hai người đều mong muốn được người kia công nhận. Họ mong cầu, khát khao được công nhận, nhưng lại tự tay chặn đứng điều đó ở phía đối phương. Mỗi bên đều cảm thấy bị áp lực và do đó, chống lại. Chống đối là do chúng ta luôn cảm thấy áp lực như là phủ nhận quyền lựa chọn của mình. Nó được cảm nhận như sự lấy lòng về mặt cảm xúc. Công thức vô thức là: “Hãy cho ta những thứ ta muốn, nếu không ta sẽ trừng phạt nhà ngươi bằng cách rút lui, tức giận, hờn dỗi, và oán hận.” Tất cả chúng ta đều khó chịu khi cảm thấy bị người khác tìm cách lấy lòng về mặt cảm xúc. Tất cả chúng ta đều biết thái độ phản kháng mà chúng ta cảm nhận được khi có người nào đó đang cố gắng tìm kiếm lời khen, và thái độ phản kháng diễn ra cả trên bình diện vô thức lẫn bình diện hữu thức.

Khi chúng ta được thúc đẩy bởi tinh thần hy sinh, là chúng ta gây áp lực cho người khác. Thậm chí khi chúng ta buộc họ phải thừa nhận, thì đó cũng là thừa nhận miễn cưỡng. Một lời khen gượng ép không làm cho ta hài lòng. Một phần của tức giận ở đây xuất phát từ lòng tự hào về tinh thần hy sinh. Chúng ta cảm thấy tự mãn về những việc chúng ta làm cho người khác, và tự hào về thành tích làm cho chúng ta dễ tức giận khi “sự hy sinh” của chúng ta không được người khác công nhận.

            Muốn giảm bớt tức giận kiểu này thì phải thừa nhận và từ bỏ thái độ kiêu hãnh, từ bỏ mong muốn tìm kiếm niềm vui từ than thân trách phận và thay vào đó, coi những nỗ lực của chúng ta vì người khác như những món quà. Chúng ta có thể trải nghiệm niềm vui khi hào phóng với người khác, coi nó như là phần thưởng dành cho chính mình. 

Công nhận

Một trong những bí quyết lớn nhất của các quan hệ chính là công nhận. Cách người khác đối xử với ta luôn chứa đựng một món quà ẩn giấu. Ngay cả khi hành vi đó dường như là tiêu cực, thì vẫn có điều gì đó có lợi cho chúng ta. Rất hay xảy ra là, điều đó xuất hiện dưới dạng một tín hiệu nhắc nhở chúng ta cần tỉnh giác hơn. Ví dụ, giả sử một người nào đó gọi chúng ta là “ngu”. Phản ứng tự nhiên của chúng ta là tức giận. Nhưng chúng ta có thể sử dụng năng lượng của thái độ tức giận một cách có ý thức: “Người đó đang yêu cầu tôi tỉnh thức hơn về cái gì?” Nếu tự hỏi câu hỏi này, chúng ta có thể nhận ra rằng mình đã quá ích kỷ; chúng ta đã thiếu quan tâm; chúng ta đã không công nhận họ; và chúng ta đã không ý thức và tỉnh thức trước những gì đang diễn ra trong mối quan hệ này.  

Nếu liên tục làm theo quy trình này, chúng ta sẽ nhận ra rằng mọi người trong cuộc đời của chúng ta đều là cái gương cho chúng ta soi. Họ thực sự đang phản chiếu lại cho chúng ta những gì chúng ta đã không thừa nhận trong chính con người mình. Họ đang buộc chúng ta phải nhìn vào những vấn đề cần được giải quyết. Khía cạnh nào của tự ngã nhỏ bé của chúng ta cần phải được từ bỏ? Có nghĩa là chúng ta phải liên tục buông bỏ thói kiêu ngạo để hóa giải thái độ tức giận, để chúng ta có thể biết ơn những cơ hội phát triển liên tục mà chúng ta được trao cho trong những trải nghiệm đang diễn ra mỗi ngày.

Để làm được như thế, chúng ta phải chống lại cám dỗ tự cho mình và người khác là “sai”. Nếu nhìn vào khía cạnh “tự ngã nhỏ bé” của chính mình, chúng ta sẽ thấy rằng việc tự cho mình và người khác “sai” là một trong những hoạt động yêu thích của tự ngã (ví dụ, chính trị và truyền thông). Đấy là do tự ngã nhỏ bé không biết những biện pháp tốt hơn để vươn tới mục tiêu của mình. Nó không nhận ra một hướng đi khác, đó là việc chủ động thay đổi hoàn cảnh bằng lựa chọn tự do cho chính mình.

Một trong những biện pháp để chúng ta tự buộc mình thoát khỏi những tình huống không thỏa mãn là tự cho mình hoặc tình huống đó là “sai”. Ví dụ, thay vì chỉ đơn giản là quyết định tìm việc làm tốt hơn, thì tự ngã nhỏ bé của chúng ta lại cho rằng công việc, ông chủ và đồng nghiệp là “sai”. Vì nghĩ về sai trái như thế, mà tình huống trở thành không thể chịu đựng được, và chúng ta bị buộc phải thay đổi nó. Sẽ dễ dàng hơn hẳn nếu chúng ta chỉ đơn giản là quyết định chuyển sang tình huống tốt hơn. Tuy nhiên, do ý thức về nghĩa vụ, và mặc cảm tội lỗi thường là rào cản ngăn ta thực hiện cách thức đơn giản hơn này. Nói cách khác, vì những lợi ích đã nhận được trong một tình huống nhất định, ta có mặc cảm tội lỗi khi rời bỏ nó. Vì vậy, vô thức đã khéo léo tạo ra toàn bộ cơ chế đổ lỗi để cưỡng ép, không cho ta thoát khỏi những tình huống bế tắc. Điều này thường xảy ra trong các quan hệ cá nhân: ta cảm thấy mình phải biến người kia thành “sai” để biện minh cho việc rời bỏ họ. Việc viện đến cơ chế đổ lỗi này đơn giản là phủ nhận quyền tự do lựa chọn của chính chúng ta.

Một trong những nguyên nhân làm cho ta tức giận là những hành động yêu thương mà chúng ta đã thể hiện với người khác, nhưng không được họ công nhận. Trong bối cảnh này, tình yêu có nghĩa là những biểu hiện yêu thương đơn giản mỗi ngày, diễn ra trong tất cả các mối quan hệ giữa người với người, ví dụ như chu đáo, quan tâm, cử chỉ lịch sự, khích lệ và giúp đỡ. Nhưng thường xuyên xảy ra là, cuộc đối thoại nội tâm về sự oán hận của chúng ta đối với việc người khác không trân trọng tình cảm mà chúng ta dành cho họ có thể kéo dài suốt nhiều năm liền. Nếu nó xảy ra với chúng ta, thì chắc hẳn nó cũng xảy ra với những người khác. Do đó, trong cuộc sống của chúng ta, có những người luôn luôn mang trong mình dòng suy nghĩ bất tận về chúng ta, liên quan đến việc chúng ta không trân trọng tình cảm mà họ dành cho chúng ta.

Toàn bộ sự tức giận này có thể được hóa giải và ngăn chặn khi chúng ta nhận ra giá trị to lớn của việc đơn giản là ghi nhận những cử chỉ mà người khác dành cho mình. Có nghĩa là ghi nhận tất cả những thông tin liên lạc của họ với chúng ta. Ví dụ, nếu bạn bè gọi điện thoại cho chúng ta, chúng ta cảm ơn họ vì đã gọi. Lý do cảm ơn là vì nó làm cho người khác cảm thấy trọn vẹn và an toàn khi ở bên cạnh chúng ta. Đó là công nhận giá trị của họ trong cuộc sống của chúng ta, và mọi người đều cảm thấy vui vẻ khi chúng ta công nhận giá trị của họ.

Bằng cơ chế công nhận đơn giản này, chỉ trong vài ngày, có thể biến đổi tất cả các mối quan hệ của một người một cách khá ấn tượng. Công nhận không nhất thiết phải diễn ra ở thế giới bên ngoài mà có thể diễn ra bên trong chính mình. Khi xem xét các mối quan hệ của mình, chúng ta có thể tự hỏi: “Tôi đã không công nhận điều gì ở những người mà tôi vẫn tiếp xúc mỗi ngày?”

Trải nghiệm rất có giá trị là chọn một người - mà theo quan điểm của chúng ta – là người hay chỉ trích chúng ta, và lúc này, bắt đầu nhìn nhận, trong chính mình, xem mình đã không công nhận họ đến mức nào. Chúng ta buông bỏ tất cả những cảm thọ tiêu cực về họ, và bắt đầu ghi nhận công lao của họ, khẳng định giá trị của họ đối với chúng ta. Giá trị của họ có thể đơn giản là họ là động lực thúc đẩy quá trình phát triển cảm xúc của chúng ta. Người vợ/chồng hay cằn nhằn hoặc người hàng xóm cau có đang tìm cách nói điều gì đó. Hầu như luôn luôn trong những tình huống như thế này, những người đó cảm thấy đóng góp của họ không được ghi nhận. Một khi giá trị của họ được ghi nhận, họ sẽ không bao giờ cằn nhằn nữa. 

Kỳ vọng

Khi chúng ta ngừng tạo áp lực lên người khác bằng những kỳ vọng của mình, là chúng ta tạo ra cơ hội để họ phản hồi tích cực với chúng ta theo lối tự phát. Chúng ta có thể - như biện pháp phòng ngừa - làm giảm bớt thái độ oán hận bằng cách chuyển những việc chúng ta đã làm cho người khác từ hy sinh thành một món quà của yêu thương. Sau đó, chúng ta có thể tự công nhận hành động này và từ bỏ những kỳ vọng của mình, điều này sẽ làm tan biến sự phản kháng ở người khác.

Thí nghiệm đơn giản sau đây minh họa cho thay đổi này. Một người đàn ông mang về từ Mexico hai chiếc áo sơ mi mới. Những chiếc áo mới này có kiểu dáng hoàn toàn khác với loại quần áo mà ông ta thường mặc. Ngày đầu tiên ông quyết định mặc một trong những chiếc áo sơ mi đó, ông thấy mình có kỳ vọng ở bên trong và niềm tự hào tinh tế khi làm điều gì đó mới mẻ và khác biệt. Tuy nhiên, thay vì buông bỏ tự hào, ông ta quyết định giữ lại; nghĩa là, ông cố tình không sử dụng kỹ thuật buông bỏ để từ bỏ niềm tự hào và chỉ đơn giản là để nó ở đó. Ông ta muốn biết sẽ xảy ra chuyện gì, mọi người sẽ phản ứng ra sao. Ngày hôm đó, ông ta tự hào mặc chiếc áo mới và quả nhiên, không ai để ý đến nó, mặc dù nó hoàn toàn khác với trang phục thường ngày của ông ta. Chắc hẳn là nó rất nổi bật, nhưng không có người nào bình luận. Khi về nhà, ông ta bật cười vì thuật ngữ mà doanh nhân Robert Ringer dùng để mô tả tình huống gọi là “lý thuyết chàng trai/cô gái” là quá đúng. (Chàng trai muốn cô gái, vì vậy, cô gái không quan tâm đến chàng trai. Ngay khi chàng trai không còn quan tâm đến cô gái nữa, cô gái lại muốn chàng trai.)

Sáng hôm sau, ông ta quyết định sẽ mặc chiếc áo mới khác, nhưng lần này ông ta từ bỏ tất cả sự phù phiếm và kỳ vọng được mọi người chú ý. Ông ta buông bỏ lòng tự hào nhỏ nhoi rằng mình đang làm việc gì đó mới mẻ và khác biệt, và ông ta công nhận tình yêu của tất cả bạn bè và những đóng góp quan trọng của họ vào hạnh phúc cuộc đời ông. Khi thực hiện xong quá trình buông bỏ, ông ta đã đạt đến trạng thái phó thác hoàn toàn đối với việc mặc chiếc áo đó. Ông ta biết rằng mình đã hoàn toàn phó thác, vì việc ngưới khác có nhận thấy chiếc áo mới hay không cũng không sao. Ngày hôm đó, bỗng chốc giống như ngày mặc áo mới! Hầu như tất cả mọi người mà ông ta gặp đều nhận xét về chiếc áo mới, hỏi ông mua ở đâu, và ông ta trở thành tâm điểm chú ý của mọi người trong suốt ngày hôm đó. Thí nghiệm này minh họa một cách hài hước: Chúng ta sẽ có được cái mình muốn khi không còn khăng khăng đòi hỏi nó!

Kỳ vọng vào người khác là hình thức lấy lòng về mặt cảm xúc. Chúng ta có thể cảm nhận được sức kháng cự của mình khi người khác đòi hỏi những “thứ” cảm xúc nhất định từ chúng ta. Chúng ta có thể thoát khỏi việc bị người khác lấy lòng về mặt cảm xúc bằng cách xem xét cách chúng ta làm điều đó với người khác, và sau đó, chúng ta có thể buông bỏ mong muốn thao túng phản ứng cảm xúc của họ đối với mình.

Một cách nữa để ngăn ngừa tức giận là tự mình quyết định không chấp nhận thái độ phủ nhận từ người khác hoặc từ những khía cạnh nhỏ bé của bản thân mình. Quyết định này có thể được thể hiện bằng tuyên bố khẳng định: “Tôi sẽ không còn chấp nhận thái độ phủ nhận từ chính mình hay từ người khác nữa.” Khi tuyên bố này kết hợp với thói quen công nhận tất cả những điều tích cực trong chính mình và người khác, các mối quan hệ sẽ nhanh chóng thay đổi, nguồn gốc tiềm tàng của tức giận đã được loại bỏ. 

Oán hận kéo dài  

Tức giận và oán hận kéo dài, không được nhận ra, sẽ tái xuất hiện trong cuộc sống của chúng ta thành trầm cảm, tức là tức giận hướng vào chính mình. Nếu bị đẩy sâu hơn vào vô thức, nó có thể tái xuất hiện thành các bệnh tâm thần. Đau nửa đầu, viêm khớp và tăng huyết áp, thường được người ta trích dẫn như là những ví dụ về tức giận kéo dài bị kìm nén. Khi học được biện pháp buông bỏ tức giận ở bên trong thì những triệu chứng này thường nhẹ đi. Ví dụ, trong một công trình nghiên cứu, các chỉ số huyết áp của những người tham gia được đo trước và sau khi họ được hướng dẫn cách buông bỏ cảm xúc tiêu cực. Tất cả những người huyết áp cao, sau khi họ bắt đầu buông bỏ áp lực về mặt cảm xúc đã tích tụ trong nhiều năm, thì huyết áp, cả tâm thu và tâm trương (chỉ số trên và dưới), đều giảm. Dự án Tha thứ, do Đại học Stanford tiến hành, xác nhận rằng thôi tức giận và oán hận mang lại những lợi ích cho hệ tim mạch. Trong chương trình này, cha mẹ của những đứa trẻ bị giết trong vụ bạo lực giữa người Tin Lành và người Công giáo ở Ireland sau khi học cách buông bỏ thái độ cay đắng đối với “kẻ thù”, thì các chỉ số về sức khỏe tim mạch và sự dẻo dai về thể chất của họ đều được cải thiện đáng kể (Luskin, 2003). Tha thứ đã chữa lành trái tim họ—theo đúng nghĩa đen của từ này. Như chúng tôi đã nói bên trên, bằng phương pháp kiểm tra cơ bắp, chúng ta có thể chứng minh được ngay lập tức rằng, tức giận và oán hận có hại đối với cơ thể, cảm xúc, dòng năng lượng và hoạt động đồng bộ của hai bán cầu não. Tức giận giết chết chính người tức giận, chứ không phải người được gọi là “kẻ thù”.

Tâm trí muốn chúng ta nghĩ rằng có “tức giận chính đáng”, gọi là “phẫn nộ có đức”. Nếu nhìn vào “phẫn nộ có đức”, chúng ta sẽ thấy rằng nó dựa trên thói phù phiếm và kiêu ngạo. Trong một tình huống, chúng ta thích nghĩ rằng mình là người đúng trong khi người khác “sai”. Lúc đó, chúng ta có được một chút thỏa mãn rẻ mạt, nhất thời, nhưng kiểm tra cơ bắp cho thấy cái giá mà toàn bộ sức khỏe thể chất và tinh thần của chúng ta phải trả. Bệnh tật và chết non lá cái giá mà chúng ta phải trả vì đã để tức giận và oán hận kéo dài. Liệu có đáng để đổi lấy chút thỏa mãn nhỏ nhoi khi tự cho mình là người đúng?

Cái giá mà chúng ta sẵn sàng trả trong những trường hợp này đôi khi làm người ta phải ngạc nhiên. Giả sử chúng ta đã cho một người nào đó vay tiền, nhưng người đó mãi vẫn chưa trả. Nó làm cho chúng ta oán hận mãi không thôi, còn mỗi khi gặp người đó trong các buổi giao tiếp xã hội, thì chúng ta cố gắng nói với người đó càng ít càng tốt. Nếu thành thật với chính mình, chúng ta có thể sẽ thấy rằng mình đang cảm thấy thỏa mãn khi cho rằng mình đúng còn người kia sai. Trên thực tế, chúng ta đang thích thú với điều đó đến mức một phần trong ta thực sự không muốn người đó trả hết nợ, vì, lúc đó, chúng ta sẽ không còn có thể tận hưởng niềm vui thầm kín trong việc cho rằng người đó sai. Hoàn toàn đúng trong trường hợp một người cho vay vài trăm đôla. Người cho vay trong thâm tâm đã quyết định là thành thật về tất cả những sự thỏa mãn nhỏ nhoi khi mình là người đúng, và biến người kia thành sai, rồi từ bỏ từng phần phần thưởng đó của bản ngã. Rõ ràng, những phần thường đó của bản ngã đã ngăn cản người kia trả nợ. Bằng cách liên tục buông bỏ, toàn bộ vấn đề đã được giải quyết một cách trọn vẹn, và chuyển sang coi khoản cho vay như một món quà. Thừa nhận rằng, người kia thực sự cần tiền. Vì sao không đơn giản coi đó như một món quà và từ bỏ kỳ vọng được trả nợ? Lúc này, thay vì oán hận, lòng biết ơn giữ thế thượng phong vì đã có cơ hội giúp đỡ người khác trong lúc họ thực sự cần. Thế là, trong vòng 48 giờ, một tấm séc đã được gửi đến qua đường bưu điện với toàn bộ số tiền, kèm theo lời xin lỗi về sự chậm trễ trong việc trả nợ!

Trải nghiệm này và nhiều trải nghiệm tương tự chứng tỏ rằng tất cả chúng ta đều được kết nối về mặt tâm linh. Quan điểm của chúng ta về người khác buộc họ phải áp dụng quan điểm phòng thủ tương đương. Do đó, tha thứ và quên đi không phải là thái độ lạc quan mù quáng, mà là thừa nhận hợp lý về thực tại mang tính cảm xúc. Những tương tác bên trong giữa người với người được quyết định bởi cơ cấu của năng lượng rung động mà cảm xúc của họ phát vào không gian. Năng lượng của rung động, và hình thức tư tưởng gắn liền với nó, tạo ra những ghi chép có thể đọc được.

Mặc dù trải nghiệm phổ biến mỗi ngày như thế này hầu như không phải là điều gì mới mẻ đối với hầu hết phụ nữ; trong xã hội chúng ta, phụ nữ thường có trực giác nhạy bén hơn, nhưng nó lại làm cho khá nhiều đàn ông cảm thấy bị sốc và ngạc nhiên. Trong xã hội chúng ta, đàn ông thường thiên về bán cầu não trái và lý trí, logic hơn là trực giác, vốn được coi là chức năng của bán cầu não phải.

Khi tiếp tục buông bỏ những thứ tiêu cực và mang lại chữa lành cảm xúc ở bên trong, bán cầu não trái và bán cầu não phải sẽ hoạt động cân bằng. Đàn ông cũng sẽ xuất hiện khả năng trực giác; và họ thường ngạc nhiên một cách thú vị khi bắt đầu nhận ra nó. Có thể ngay lập tức “đọc” được một tình huống hoàn toàn khó hiểu đối với lý trí và logic sẽ làm người ta ngạc nhiên và thấy thoả mãn. Lý tưởng là tạo ra giả thuyết để làm việc bằng trực giác, rồi sau đó sử dụng lý trí và logic để kiểm tra. Làm như thế, tất nhiên, sẽ giảm bớt được tức giận do hiểu lầm và tính toán sai, và tăng khả năng làm chủ cảm xúc một cách khéo léo.

Một cách khác để xoá tan tức giận là sẵn sàng từ bỏ nó. Sẵn sàng là quyết định tổng thể của chúng ta nhằm tìm ra biện pháp tốt hơn, ngừng dựa vào tức giận, và tiến tới can đảm và chấp nhận. Sẵn sàng bắt đầu quá trình từ bỏ tức giận. Những người học võ đều biết, tức giận là yếu đuối và dễ bị tổn thương; nó được coi là công cụ mà chúng ta trao cho đối thủ. Kiểm tra cơ bắp có thể cho chúng ta biết lý do. Người tức giận đánh mất một nửa sức mạnh cơ bắp và do đó, mất phản xạ nhanh nhạy chỉ trong tích tắc, mà đấy là yếu tố rất quan trọng trong cận chiến.

Trong xã hội của chúng ta, người ta thường coi nóng giận như là đặc điểm “nam tính”. Chúng ta từng nghe thấy mọi người tự hào kể lại việc họ đã “mắng cho thằng đó một trận”. Chúng ta có thể tự hỏi: “Ai cần kẻ thù? Chẳng phải đời sống của chúng ta đã có quá nhiều ảnh hưởng tiêu cực mà không cần thêm kẻ thù nào nữa hay sao?” Đặc biệt, khi nhìn vào sự kiện là, tất cả các cảm xúc đều tạo ra năng lượng rung động trong vũ trụ, vậy thì việc tự đưa mình vào vòng vây của những suy nghĩ tiêu cực về những người mà chúng ta coi là kẻ thù thì mang lại lợi ích gì? Vì sao lại phải coi họ là kẻ thù bằng cách tích trữ những oán hận và tiêu cực trong chính con người mình? Có lẽ, khi nhìn lại những trải nghiệm cá nhân của mình, chúng ta thấy rằng nỗ lực biến những người mà chúng ta từng coi là kẻ thù thành bạn bè sau này sẽ mang lại thỏa mãn và phần thưởng. Trong mọi trường hợp, đây là lợi ích tích cực cho đời sống của chúng ta. Trong chương sau của cuốn sách cuộc đời, chúng ta sẽ không bao giờ biết mình sẽ cần làm bạn với người nào.

Chúng ta cần nhận thức được rằng mình đã vô tình trở thành những người “thu thập bất công”. Các bản tin trên truyền thông đầy rẫy những hình thức oán hận kéo dài này. Chúng ta thấy “thu thập bất công” trong quan hệ quốc tế, tức là biến quốc gia “sai trái” thực sự trở thành mục tiêu. Chúng ta đã bị lập trình theo lối vô thức để tin rằng “thu thập bất công” là “bình thường”. Trái ngược với thói quen này, vốn có tính phá hoại và làm suy yếu, kỹ thuật buông bỏ giải phóng chúng ta khỏi việc ghi nhớ kỹ lưỡng những “sai trái” mà người khác đã gây ra cho mình. Thời gian và tâm điểm chú ý của chúng ta được giải phóng để nhìn thấy vẻ đẹp và cơ hội xung quanh ta.

Tức giận là thắt, chứ không phải cởi. Nó kết nối chúng ta với người khác và giữ họ trong mô thức cuộc đời chúng ta. Chúng ta bị mắc kẹt trong mô thức tiêu cực cho đến khi buông bỏ năng lượng của tức giận và những phần thưởng nhỏ bé của nó như phẫn nộ chính đáng, cảm giác bị đối xử bất công và ước muốn báo thù. Có thể không phải cùng một người liên tục xuất hiện trong cuộc đời của chúng ta. Nếu không phải người đó, thì những người khác sẽ xuất hiện, với cùng phẩm chất là làm cho chung ta tức giận và oán hận. Nó sẽ tiếp tục lặp đi lặp lại cho đến khi, cuối cùng, chúng ta xử lý được tức giận bên trong con ngưới mình. Sau đó, đột nhiên, những người có cùng phẩm chất đó không còn xuất hiện trong cuộc đời của chúng ta nữa. Do đó, tức giận có thể buộc một người nào đó đứng cách xa chúng ta về mặt thể chất, nhưng về mặt tinh thần, nó ràng buộc họ với chúng ta chặt chẽ hơn, cho đến khi chúng ta hoàn toàn buông bỏ tức giận và oán hận.

Buông bỏ tức giận mang lại cho chúng ta nhiều lợi ích. Chúng ta được tự do trải nghiệm sự thoải mái và dễ chịu về mặt cảm xúc, lòng biết ơn đối với những cơ hội hàng ngày để phát triển và chữa lành, sự quan tâm lẫn nhau với người khác mà không có những “ràng buộc” tinh tế, cải thiện về sức khỏe và nhiều năng lượng sống hơn. Những bước đột phá này cho phép chúng ta tiến tới trạng thái tự do nội tâm hiệu quả và dễ dàng hơn.

ĐỂ NÓ ĐI QUA – CON ĐƯỜNG CỦA PHÓ THÁC (8)

 ĐỂ NÓ ĐI QUA – CON ĐƯỜNG CỦA PHÓ THÁC

 David Hawkins

Phạm Nguyên Trường dịch 

CHƯƠNG 7 

HAM MUỐN

     Cảm xúc này có thể dao động từ mong muốn nhẹ nhàng đến thèm khát có tính ám ảnh, mãnh liệt đối với một cái gì đó hoặc một người nào đó. Nó cũng được thể hiện bằng những hình thức như tham lam, ám ảnh, đói khát, đố kỵ, ghen tị, bám víu, tích trữ, tàn nhẫn, cố chấp, cuồng loạn, phóng đại, tham vọng quá mức, ích kỷ, dục vọng, chiếm hữu, kiểm soát, tô vẽ thành hào nhoáng, không bao giờ thỏa mãn và thủ đắc. “Không bao giờ hài lòng.” “Không bao giờ đủ.” “Phải có.” Bản chất cơ bản của cảm xúc này là sự thôi thúc của nó. Khi bị ham muốn chi phối, chúng ta không còn tự do nữa. Chúng ta bị nó kiểm soát, bị nó điều khiển, bị biến thành nô lệ và bị nó dắt mũi.

Một lần nữa, điểm mấu chốt của tự do là liệu chúng ta đã lựa chọn một cách có ý thức để thỏa mãn một mong muốn nhất định hay chỉ đang bị điều khiển một cách mù quáng bởi các chương trình và hệ thống niềm tin vô thức. 

Ham muốn như một trở ngại

Thường là thiếu hiểu biết về chức năng của mong muốn và ham muốn. Ảo tưởng chính được thể hiện trong câu: “Cách duy nhất để tôi có được điều mình muốn là phải khao khát nó; nếu tôi buông bỏ khao khát, thì tôi sẽ không có được cái mình muốn.” Thực tế, điều ngược lại mới đúng. Khao khát, đặc biệt là khao khát mãnh liệt (ví dụ, thèm muốn), thường cản trở, không cho chúng ta đạt được điều mình muốn.

Tại sao lại như thề? Thực ra, một cái gì đó đến với cuộc đời của chúng ta là vì chúng ta đã lựa chọn nó. Đó là kết quả của ý định của chúng ta, hoặc chúng ta đã đưa ra quyết định. Nó đến với cuộc đời của chúng ta mà không phụ thuộc vào khao khát. Khao khát thực sự là trở ngại cho việc đạt được hoặc có được nó. Đấy là do, khao khát theo nghĩa đen có nghĩa là “tôi không có”. Nói cách khác, nếu chúng ta nói rằng chúng ta khao khát cái gì đó, là chúng ta đang nói rằng nó không phải của chúng ta. Khi chúng ta nói rằng nó không phải của chúng ta, chúng ta tạo ra một khoảng cách tâm lý giữa mình và cái mình muốn. Khoảng cách này biến thành trở ngại làm tiêu hao năng lượng.

Điều không thể trở thành có thể ngay khi chúng ta hoàn toàn buông bỏ. Đấy là do khao khát cản trở việc nhận được nó và dẫn đến sợ hãi không có nó. Về bản chất, năng lượng của ham muốn là phủ nhận quan điểm nói rằng chỉ cần yêu cầu, thì tất cả những gì chúng ta muốn sẽ là của chúng ta.

Đây là một cách nhìn khác về việc đạt được mục tiêu so với cách nhìn mà chúng ta quen từ quá trình lập trình của thế gian. Chúng ta quen với việc hình dung tham vọng và thành công gắn liền với làm việc chăm chỉ và những phẩm chất của đạo đức Tin Lành cổ điển. Trong đó có hy sinh chính mình, khổ hạnh, nỗ lực và cố gắng hết sức, cắm đầu vào công việc, thắt chặt chi tiêu, nỗ lực hết mình và tất cả sự khắc nghiệt của công việc khó khăn. Khi nhìn vào bức tranh này, nghe có vẻ gian khổ, có phải thế không? Vâng, đúng thế. Nó liên quan đến đấu tranh, và đấu tranh xuất phát từ rào cản mà chúng ta tự đặt ra vì ham muốn.

Xin so sánh biện pháp của tâm thức thấp hơn, gian khổ hơn nhằm vươn tới mục tiêu với trạng thái tâm thức cao hơn, trong đó chúng ta đã nhận ra và buông bỏ ham muốn, và ở trong trạng thái tự do hơn. Trong trạng thái tự do hơn, cái được lựa chọn sẽ hiển lộ trong cuộc sống của chúng ta mà không cần nỗ lực. Chúng ta từ bỏ cảm xúc ham muốn và thay vào đó, chỉ đơn giản là chọn mục tiêu, hình dung nó bằng yêu thương, và cho phép nó xảy ra vì thấy rằng nó đã thuộc về chúng ta.

Vì sao nó đã là của chúng ta? Ở trạng thái tâm thức thấp hơn, vũ trụ được nhìn nhận là tiêu cực và phủ nhận, gây thất vọng và miễn cưỡng. Giống như những ông bố bà mẹ keo kiệt. Ở trạng thái tâm thức cao hơn, trải nghiệm của chúng ta về vũ trụ thay đổi. Giờ đây, nó giống như những ông bố bà mẹ cho đi, yêu thương, chấp thuận vô điều kiện, muốn chúng ta có mọi thứ mà mình muốn, và chỉ cần chúng ta yêu cầu thì nó là của chúng ta. Nó tạo ra bối cảnh khác. Nó mang lại cho vũ trụ một ý nghĩa khác.

Mặc dù thế giới có thể keo kiệt và thù địch với những người khác, nhưng không có lý do gì để chúng ta chấp nhận hệ hình này. Khi chúng ta chấp nhận nó, chúng ta tạo ra điều đó trong đời sống của chính mình. Khi chúng ta trải nghiệm buông bỏ ham muốn, chúng ta bắt đầu thấy rằng những gì chúng ta đã chọn sẽ tới với cuộc đời của chúng ta gần như là thần kỳ. “Những thứ chúng ta lưu giữ trong tâm trí có xu hướng hiển lộ.” Như đã nói trước đó, trong thời kỳ được cho là tỷ lệ thất nghiệp cao, một số người không chỉ có việc làm mà còn có hai hoặc ba việc làm cùng một lúc.

Đây là một cách nhìn thế giới hoàn toàn mới mẻ và gây sốc khi lần đầu tiên người ta tiếp xúc với nó. Người ta hy vọng rằng đó là sự thật, nhưng lại hoài nghi: “Trên phương diện thực tế, nó đơn giản là không thể.” Nền tảng “đạo đức Tin Lành” nghiêm ngặt khiến việc tin tưởng trở thành khó khăn; tuy nhiên, vẫn có thái độ sẵn sàng cởi mở để thử. Đây là trải nghiệm ban đầu về việc buông bỏ ham muốn.

Các mục tiêu cá nhân được viết ra giấy, sau đó là buông bỏ ham muốn đối với chúng. Nghe có vẻ ngược đời, nhưng đó là quá trình: xác định các mục tiêu và sau đó buông bỏ mong muốn giành được những mục tiêu này. Một mục tiêu đã được giữ trong tâm trí nhiều năm là một căn hộ ở thành phố New York, vì công việc đòi hỏi phải đi lại nhiều và tốn nhiều tiền trả cho khách sạn. Một căn hộ nhỏ trong thành phố sẽ là giải pháp kinh tế. “Căn hộ ở thành phố New York” được viết ra như một mục tiêu. Khi sử dụng phương pháp đạt mục tiêu này, chúng ta viết ra tất cả các chi tiết, mặc dù về mặt lý trí, chúng dường như bất khả thi. Vì vậy, căn hộ lý tưởng được mô tả chi tiết: giá cả hợp lý, trên Đại lộ Số 5, khu nhà số 70, ngay cạnh lối vào Công viên Trung tâm, ít nhất tám hoặc chín tầng, ở phía sau để bớt tiếng ồn, và chỉ khoảng hai phòng rưỡi thôi.

Trong giờ làm việc ngày hôm sau, công việc bận rộn như mọi khi, nhiều việc lớn, rồi họp và thăm khám bệnh nhân. Giữa các cuộc họp và bệnh nhân, cảm giác khao khát căn hộ được thừa nhận rồi lại được buông bỏ. Và, khi hết ngày, căn hộ thực sự đã bị lãng quên. Vào lúc 4:30 chiều, sau khi thăm khám bệnh nhân cuối cùng, đột nhiên tôi muốn lái xe vào thành phố. Mặc dù rõ ràng là giờ cao điểm, đường xá thông thoáng và chỉ mất nửa tiếng lái xe. Chiếc xe chạy đến khoảng ngã tư Đường 73 và Lexington. Rồi dừng lại trước văn phòng bất động sản gần nhất. Thật kỳ diệu, lại có một chỗ đậu xe trống ngay trước văn phòng bất động sản. Nhân viên bất động sản, khi nghe thấy lời tuyên bố hài hước rằng muốn tìm một căn hộ trên Đại lộ Số 5, đã nhìn tôi với vẻ ngạc nhiên và nói: “Ồ, anh thật may mắn! Đúng một tiếng trước, chúng tôi đã đăng tin cho thuê căn hộ duy nhất trên Đại lộ Số 5, đường 76, trên tầng 9. Đó là căn hộ phía sau, hai phòng rưỡi, và tiền thuê nhà khá hợp lý (giá thuê được kiểm soát ở mức 500 đôla một tháng). Căn hộ vừa được sơn sửa lại và anh có thể chuyển vào bất cứ lúc nào.” Vì vậy, chúng tôi đi bộ đến xem căn hộ. Nó hoàn toàn phù hợp với mục tiêu đã đề ra. Hợp đồng thuê nhà được ký ngay lập tức! Như vậy, chỉ trong vòng 24 giờ sau khi thử kỹ thuật buông bỏ đối với một mục tiêu cá nhân cụ thể, mục tiêu đó đã trở thành hiện thực. Gần như không thể tìm được căn hộ như thế, vậy mà nó đã xảy ra đúng như tưởng tượng, dễ dàng và không hề có cảm xúc tiêu cực. Đó là trải nghiệm dễ dàng và vui vẻ.

Đây không phải là trải nghiệm bất thường mà là trải nghiệm điển hình, vì trong trường hợp này, mong muốn ở mức độ vừa phải và có thể, không cần nhiều nỗ lực, đã hoàn toàn được từ bỏ. Việc hoàn toàn từ bỏ có nghĩa là chấp nhận việc mua được căn hộ, và chấp nhận được việc không mua được. Chính vì đã hoàn toàn từ bỏ, điều không thể đã trở thành có thể, tự hiển lộ một cách dễ dàng và nhanh chóng.

Tất cả chúng ta đều có thể nghi ngờ cơ chế này và nhìn lại những điều mình từng mong muốn và đạt được thông qua tham vọng, khát khao, thèm muốn, và thậm chí là khao khát mang tính ám ảnh, điên cuồng. Tâm trí tự hỏi: “Vậy nếu mình buông bỏ mong muốn những thứ đó thì sao? Nếu không có mong muốn, làm sao mình có thể có được chúng?” Sự thật là, chúng ta vẫn có thể có được chúng, chỉ là không lo lắng (sợ không đạt được), không tốn nhiều năng lượng, không cần nỗ lực, không cần thử và sai, và không cần làm việc vất vả.

“Vậy thì!” Tâm trí nói rằng, “nếu ta đạt được nó một cách dễ dàng, thì tự hào về thành tựu nằm ở đâu? Chẳng phải ta sẽ phải hy sinh cái đó hay sao?” Vâng, ta sẽ phải từ bỏ sự phù phiếm của tất cả những hy sinh và nỗ lực mà ta đã bỏ ra. Ta sẽ phải từ bỏ thái độ ủy mị về hy sinh và tất cả những đau đớn, khổ sở mà ta đã trải qua để đạt được mục tiêu. Đây là sự lệch lạc kỳ lạ trong xã hội chúng ta, phải thế không? Nếu ta đột nhiên thành công gần như không cần nỗ lực, thì mọi người sẽ ghen tị. Điều đó thực sự làm họ khó chịu vì ta không phải trải qua đủ loại đau khổ, thống khổ để đạt được điều đó. Tâm trí họ tin rằng thống khổ như thế là cái giá phải trả để thành công.

Xin xem xét niềm tin này. Nếu không phải vì lập trình tiêu cực làm cho ta tin ngược lại, tại sao ta lại phải chịu đau đớn và khổ sở để đạt được bất cứ điều gì trong cuộc đời? Chẳng phải đó là quan điểm khá tàn nhẫn về thế giới và vũ trụ hay sao?

Những rào cản khác đối với việc đạt được mong muốn và khao khát của chúng ta, tất nhiên, trong vô thức, là mặc cảm tội lỗi và nhỏ bé. Kỳ lạ là, vô thức chỉ cho phép chúng ta có được những gì chúng ta nghĩ là mình xứng đáng. Càng bám chặt vào những thứ tiêu cực và hình ảnh thấp kém về bản thân do chúng tạo ra, chúng ta càng thấy mình ít xứng đáng hơn; và một cách vô thức, ta tự khước từ sự sung túc vốn đang tuôn chảy một cách dễ dàng tới những người khác. Đó là lý do để người ta nói: “Người nghèo càng nghèo, người giàu càng giàu”. Nếu chúng ta có cái nhìn nhỏ hẹp về chính mình, thì cái chúng ta xứng đáng nhận được là nghèo khó, và vô thức sẽ đảm bảo rằng chúng ta có thực tại đó. Khi chúng ta từ bỏ sự nhỏ bé và tái khẳng định sự ngây thơ bên trong chính mình, và khi chúng ta buông bỏ chống lại hào phóng, cởi mở, lòng tin, yêu thương và đức tin của mình, thì vô thức sẽ tự động bắt đầu sắp xếp các hoàn cảnh sống để sung túc bắt đầu chảy vào cuộc đời của chúng ta. 

Có—Làm—Hiện hữu

Khi chúng ta đưa chính mình ra khỏi những trạng thái tâm thức thấp hơn như thờ ơ và sợ hãi, là chúng ta bước vào trạng thái mong muốn. Cái trước đây là “Tôi không thể” và bất khả thi thì giờ đây trở thành khả thi. Tiến triển chung của các tầng tâm thức, khi chúng ta đi từ thấp nhất đến cao nhất, là chuyển từ “có” sang “làm” rồi sang “hiện hữu”. Ở các tầng tâm thức thấp hơn, quan trọng là những gì chúng ta có. Cái chúng ta có là cái chúng ta muốn. Chúng ta có những gì chúng ta đánh giá cao. Cái chúng ta có tạo nên hình ảnh của mình về giá trị và vị trí của chúng ta trên thế gian này.

Một khi chúng ta đã chứng minh được với chính mình rằng chúng ta có thể có, các nhu cầu cơ bản của chúng ta có thể được đáp ứng, chúng ta có khả năng đáp ứng nhu cầu của chính mình và của những người phụ thuộc vào chúng ta, tâm trí bắt đầu quan tâm hơn đến những việc chúng ta làm. Sau đó, chúng ta chuyển sang một bối cảnh xã hội khác, trong đó những việc chúng ta làm trên thế gian là cơ sở cho giá trị của chúng ta và cách người khác đánh giá chúng ta. Khi tình yêu thương của chúng ta ngày càng sâu sắc hơn, hành động của chúng ta càng ít tập trung vào việc phục vụ chính mình và càng hướng đến việc phụng sự tha nhân. Khi tâm thức của chúng ta phát triển, chúng ta nhận thấy rằng phụng sự, vốn hướng đến người khác bằng tình yêu thương, tự động dẫn đến việc đáp ứng các nhu cầu của chính chúng ta. (Điều này không có nghĩa là hy sinh. Phụng sự không phải là hy sinh.) Cuối cùng, chúng ta tin chắc rằng nhu cầu của mình được vũ trụ tự động đáp ứng, và hành động của chúng ta gần như tự động trở thành yêu thương.

Tại thời điểm đó, quan trọng không còn là những việc chúng ta làm trên thế gian mà là con người mà chúng ta đang là. Chúng ta đã chứng minh cho chính mình rằng chúng ta có thể có được những gì mình cần, và nếu sẵn sàng, chúng ta có thể làm được hầu hết mọi thứ. Và giờ đây, con người chúng ta, cả bên trong và đối với người khác, trở thành quan trọng nhất. Mọi người giờ đây muồn làm bạn với chúng ta, không phải vì của cải chúng ta có, không phải vì những việc chúng ta làm và những nhãn mác của xã hội, mà vì con người mà chúng ta đã trở thành. Vì chất lượng của sự hiện diện của chúng ta, mọi người chỉ muốn ở bên cạnh chúng ta và trải nghiệm chúng ta. Mô tả xã hội của chúng ta thay đổi. Chúng ta không còn là người sở hữu căn hộ thời thượng, xe hơi sang hay bộ sưu tập đồ lặt vặt, cũng không còn được gắn mác là Chủ tịch của Tập đoàn X hay thành viên Hội đồng quản trị của một tổ chức nào đó. Giờ đây, chúng ta được mô tả là một người tuyệt vời, một người mà mọi người nhất định phải gặp, nhất định phải biết. Chúng ta trở thành một người có sức cuốn hút.

Tầng hiện hữu này là đặc trưng của các nhóm tự giúp nhau. Trong các nhóm tự giúp nhau, không ai quan tâm đến những việc người khác làm trên thế gian hay những của cải mà họ có. Họ chỉ quan tâm đến việc chúng ta có đạt được những mục tiêu nội tâm nhất định hay không, chẳng hạn như trung thực, cởi mở, chia sẻ, yêu thương, sẵn sàng giúp đỡ, khiêm nhường, chân thành và tỉnh thức. Họ quan tâm đến phẩm chất của sự hiện hữu của chúng ta. 

Hào nhoáng

Hào nhoáng là chủ đề rất hữu ích, cần tìm hiểu. Khi hiểu được nó, chúng ta sẽ dễ dàng buông bỏ ham muốn. Cuốn sách nhan đề Glamour: A World Problem (Hào nhoáng: Vấn đề của thế giới - 1950) của Alice Bailey trình bày toàn bộ chủ đề này theo lối chuyên nghiệp.

Nếu nhìn vào cái mà chúng ta muốn, chúng ta có thể bắt đầu phân biệt giữa chính vật đó với hào quang, hình thức bên ngoài, sự lấp lánh và sức hấp dẫn của một phẩm chất mà có thể được mô tả một cách tốt nhất là “hào nhoáng”. Chính sự khác biệt giữa bản chất của vật đó và vẻ háo nhoáng mà chúng ta gán cho nó dẫn đến vỡ mộng. Thường thì chúng ta theo đuổi một mục tiêu nào đó, và rồi khi đạt được nó, chúng ta lại cảm thấy thất vọng. Đấy là do tự thân vật đó không trùng khớp với hình ảnh mà chúng ta tưởng tượng về nó. Hào nhoáng có nghĩa là chúng ta đã gán ghép sự ủy mị vào đó, hoặc chúng ta đã thổi phồng nó lên hơn là thực tế. Chúng ta đã phóng chiếu lên cái đó phẩm chất kỳ diệu nào đó, bằng cách nào đó khiến chúng ta tin rằng, một khi có được nó, chúng ta sẽ đạt được trạng thái hạnh phúc và thỏa mãn cao hơn.

Nó rất thường xảy ra với các mục tiêu nghề nghiệp. Người đàn ông làm việc hết năm này qua năm khác, phấn đấu để trở thành chủ tịch công ty hoặc trở thành người quan trọng và nổi bật theo một cách nào đó. Khi đạt được điều đó, anh ta kỳ vọng sẽ trải nghiệm tất cả sự hài lòng và hào nhoáng gắn liền với thành tựu: được các nhân viên nịnh bợ, có những chiếc xe sang, văn phòng nổi bật, nhãn hiệu, danh hiệu và những địa chỉ độc quyền. Nhưng cái mà anh ta nhận ra là tất cả những thứ này đều chỉ là vẻ ngoài. Chúng không bù đắp được năng lượng bị hao mòn một cách đau đớn và công việc vất vả hàng ngày mà vị trí đó đòi hỏi. Trong khi anh ta hình dung mình sẽ được ngưỡng mộ, thì điều anh ta thường thấy ở cấp bậc cao nhất lại là độc ác, cạnh tranh, đố kỵ và nịnh hót không bao giờ dứt cùng với những thủ đoạn bất lương mà những người có quyền thường sử dụng, trong đó có cả những cuộc tấn công đầy hoang tưởng của các đối thủ cạnh tranh. Anh ta nhận thấy sức lực của mình bị vắt cạn đến mức không còn năng lượng cho đời sống cá nhân; các mối quan hệ bị tổn hại. Vợ anh ta phàn nàn rằng anh ta suy kiệt đến mức không còn sức để làm tình, không còn năng lượng để đáp ứng nhu cầu của cô ấy, không còn sức để làm một người cha tốt, và thậm chí quá mệt mỏi, không còn sức để tận hưởng những hoạt động giải trí mà anh ta yêu thích.

Cũng có thể nói như thế về người phụ nữ có thành tích trong những lĩnh vực truyền thống được coi là nữ tính. Ví dụ, một người phụ nữ nghĩ rằng nếu cô ta mua một chiếc váy hàng hiệu nào đó để đi dự tiệc, chiếc váy đó được mọi người chú ý, tán dương và ngưỡng mộ, và sẽ giúp cô ta vươn tới địa vị xã hội nhất định. Cô ta bỏ ra khá nhiều tiền và công sức cho chiếc váy, chạy đi chạy lại để thử đồ. Nhưng chuyện gì đã xảy ra? Ngay trong bữa tiệc tối, chỉ có một vài lời bình luận thoáng qua về chiếc váy của cô ta và thế là hết. Không ai khiêu vũ với cô ta nhiều hơn bình thường. Cô ta không nổi bật hơn so với trước bữa tiệc. Không có sự chú ý chân thành nào dành cho cô ta hơn trước đây. Cô ta nhận được một số ánh nhìn thù địch, ghen tị từ những người phụ nữ đoán được số tiền mà cô ta có thể đã bỏ ra để mua chiếc váy. Buổi tối đó, như thường lệ, cô ấy lại cãi nhau với chồng, và cũng như trước đây họ về nhà trên xe mà hầu như không ai nói chuyện với ai,.

Khi phụ nữ đạt được những tiến bộ trong lĩnh vực doanh nghiệp và chính trị, họ phải đối mặt với thất vọng song hành với vai trò người lãnh đạo mà người đó có sức quyến rũ trước công chúng mà người đó hằng khao khát. Cái tưởng là sẽ nâng cao uy tín và kính trọng lại tạo ra những lời chỉ trích, ghen tị và thù địch—thậm chí từ những người phụ nữ khác. Trải nghiệm của việc đạt được mục tiêu thường không như họ nghĩ. Lúc nào cũng có những phán xét về hình ảnh và trang phục, và bà ta có thể có cảm giác lo lắng rằng mình đã làm cho gia đình thất vọng khi theo đuổi sự nghiệp. “Chiến thắng” đôi khi không làm cho người ta tự do như vẻ hào nhoáng bề ngoài mà chúng muốn ta tin.

Những mục tiêu cảm xúc cũng có sức quyến rũ bởi sự ủy mị và tình cảm. Một sự phấn khích nhất định được phóng chiếu lên sự kiện mang tính cảm xúc (ví dụ, một cuộc hội ngộ, một buổi hẹn hò đầu tiên, hoặc được bầu làm lớp trưởng). Nó được làm cho dường như là quan trọng hơn thực tế. Sau khi sự kiện qua đi, cuộc sống vẫn tiếp diễn như cũ và người ta lại cảm thấy thất vọng.

Tất nhiên, hào nhoáng thể hiện rất rõ trong quảng cáo. Ở đây chúng ta thấy nó một cách độc nhất vô nhị. Hình ảnh chàng cao bồi là tô điểm hào nhoáng cho nam tính, và hình ảnh vũ công ba lê tô điểm hào nhoáng cho nữ tính. Đàn ông bị thu hút bởi cá tính, chứ không phải thương hiệu; do đó, chàng cao bồi đại diện cho hình ảnh người đàn ông được tô điểm hào nhoáng, mạnh mẽ, ngầu, lịch lãm và tự chủ. Người tiêu dùng gán cho sản phẩm kỳ vọng rằng nó sẽ mang lại cho họ những đặc điểm tính cách mà họ mong muốn.

Tô điểm hào nhoáng là sống trên tầng tưởng tượng. Vì vậy, khi chúng ta từ bỏ một ham muốn, chúng ta phải phân tích kỹ những gì là sự phóng đại, tưởng tượng và lãng mạn hóa. Một khi đã từ bỏ hào nhoáng, việc từ bỏ chính ham muốn đó sẽ tương đối dễ dàng hơn. Ví dụ, nếu bạn từ bỏ sự lãng mạn hóa hình ảnh chàng cao bồi, thì điếu thuốc lá hay chiếc bánh mì kẹp thịt mà anh ta cầm trong quảng cáo sẽ không còn hấp dẫn nữa. Thực tế, điều làm cho chúng ta ngạc nhiên là, hết lần này đến lần khác, chúng ta nhận ra rằng ham muốn đó gắn liền với tưởng tượng hào nhoáng; ngay từ đầu nó không có thực tại. Bởi vì nó không có thực tại, thế giới liên tục bán cho chúng ta dối trá, chiều theo ham muốn của chúng ta về khía cạnh lãng mạn, hào nhoáng đó. Nó hứa hẹn làm chúng ta thành người quan trọng hơn là con người mà chúng ta đang là. Hào nhoáng đến mức thiếu trung thực như thế là hàng giả.

Tâm trí phản đối: “Tôi có phải từ bỏ tất cả sự phấn khích có tính hào nhoáng đó hay không? Tôi có phải buông bỏ những hình ảnh về sự thỏa mãn mang tính cảm xúc và sự phấn khích của mình hay không?” Câu trả lời rõ ràng là “Không”. Chúng ta không cần phải hoàn toàn từ bỏ những thứ đó. Khi chúng ta nhận thức được những gì mình đang lựa chọn thì chúng ta có thể đạt được mục tiêu một cách dễ dàng và không tốn nhiều công sức. Chúng ta có thể có được những thứ đó một cách trực tiếp. Chúng ta có thể trở thành người hấp dẫn, nhưng chúng ta sẽ không đạt được điều đó bằng cách giả tạo, ví dụ như lái một kiểu xe nhất định. Chúng ta sẽ đạt được điều đó bằng cách buông bỏ sự nhỏ bé của mình và sở hữu sự vĩ đại của chính mình, và phản chiếu nó ra thế giới. Chúng ta hoàn toàn có thể trở thành người thú vị mà mọi người háo hức muốn biết. Chỉ cần chọn trở thành người đó và buông bỏ rào cản của việc mong muốn trở thành người đó. Chúng ta có thể có được những gì mình muốn trực tiếp mà không cần phải đi đường vòng qua những lời hứa hão huyền, sẽ làm cho chúng ta thất vọng và chán nản.

Trở thành người thú vị mà mọi người muốn biết là công việc dễ dàng. Chỉ cần hình dung ra kiểu người mà mình muốn trở thành và buông bỏ tất cả những cảm xúc tiêu cực và rào cản ngăn cản chúng ta trở thành người như thế. Sau đó, tất cả những gì chúng ta cần có và cần làm sẽ tự động được sắp xếp vào đúng vị trí. Đấy là do, khác với có và làm, tầng hiện hữu có sức mạnh và năng lượng cao nhất. Khi được ưu tiên, nó sẽ tự động tích hợp và tổ chức các hoạt động của người đó. Cơ chế này được chứng minh bằng kinh nghiệm phổ biến, “Những gì chúng ta lưu giữ trong tâm trí có xu hướng tự hiển lộ.” 

Sức mạnh của quyết định nội tâm

Đây không phải là những quan điểm triết học mà là những quy trình thực tiễn có thể được chứng minh bằng trải nghiệm. Dễ dàng thử nghiệm với những khái niệm này và quan sát kết quả tự động diễn ra. Bởi vì xu hướng của tâm trí là quy công trạng cho cái gì đó/người nào đó, chứ không gán công trạng cho sức mạnh của chính tâm thức của chúng ta, cho nên ghi nhật ký để viết ra những mục tiêu mà chúng ta thực sự muốn đạt được, sau đó kiểm tra và ghi lại là rất hữu ích. Vì sao? Vì sẽ mất một thời gian trước khi chúng ta tin rằng đó thực sự là sức mạnh của chính chúng ta đang giúp chúng ta đạt được những mục tiêu đó.

Đây là một ví dụ thú vị về phủ nhận sức mạnh nên trong. Một người đàn ông đang rất cần việc làm và khá lo lắng về sự kiện này, ông ta được hướng dẫn cách áp dụng kỹ thuật buông bỏ. Vì là người có đức tin, ông ta được khuyên nên quên sự kiện là mình đang tìm việc làm, và giao phó nó cho Thiên Chúa, và từ bỏ mong muốn của mình về vấn đề này trong khi vẫn cởi mở với những gì có thể xảy ra. Một tuần sau, ông ta kể lại: “Vâng, ngày hôm sau khi tôi từ bỏ mong muốn có việc làm, chẳng có gì xảy ra cả. Rồi tôi nhận được điện thoại đường dài của anh rể, và tôi làm cho công ty của anh ấy. Nếu không có anh rể, tôi sẽ chẳng bao giờ tìm được được việc làm. Thật may là tôi đã không chờ đợi Thiên Chúa!”

Đây là một ví dụ điển hình về xu hướng của tâm trí. Tất nhiên, chính vì anh ta đã buông bỏ cho nên anh rể mới gọi cho anh ta. Anh ta khao khát công việc đến mức chính mong muốn đó đã cản trở việc hoàn thành mục tiêu. Khi anh ta buông bỏ mong muốn có việc làm, công việc xuất hiện ngay trong vòng 24 giờ. Nhưng khuynh hướng của tâm trí là chối bỏ sức mạnh của chính mình và phóng chiếu nó ra thế giới bên ngoài. Đó là lý do vì sao người ta tự đánh giá mình là bất lực. Họ có sức mạnh đích thực, nhưng họ chỉ đơn thuần là phóng chiếu nó lên các thế lực bên ngoài. Chúng ta đều là những thực thể đầy sức mạnh, nhưng lại không ý thức được sức mạnh của chính mình; chúng ta phủ nhận và vì mặc cảm tội lỗi và cảm giác rằng mình là con người nhỏ bé chúng ta đổ lỗi cho người khác.

Phần lớn những sự kiện xảy ra trong cuộc đời chúng ta là kết quả của một số quyết định mà chúng ta đã đưa ra trong quá khứ, dù là có ý thức hay vô thức. Vì vậy, đơn giản là nhìn lại những quyết định trong quá khứ của chúng ta bằng cách nhìn vào cuộc đời mình và truy ngược lại.

Nguyên tắc này được minh họa bởi một người phụ nữ đến tìm kiếm liệu pháp tâm lý. Cô ta cần điều trị vì, theo lời cô ta: “Các mối quan hệ của tôi không bao giờ thành công.” Cô ấy trải qua hết mối tình không thỏa mãn này đến mối tình không thỏa mãn khác và luôn cảm thấy bị lợi dụng và ngược đãi. Lòng đầy oán hận, than thân trách phận và trầm cảm. Vấn đề, tất nhiên, đã được nêu rõ trong câu mở đầu của cô ấy: “Các mối quan hệ của tôi không bao giờ được như ý.”

Vì chúng ta phủ nhận sức mạnh đích thức của chính tâm trí mình, chúng ta không nhìn thấy điều hiển nhiên. Thật kỳ lạ là chúng ta lại trở thành người không tỉnh giác đền như thế. Đây là người phụ nữ có câu trả lời ngay trước mắt, nhưng cô ấy không nhận ra đó chính là câu trả lời. Cô ấy thực sự không thấy được sức mạnh của hệ thống niềm tin của chính mình. Tâm trí của chúng ta mạnh mẽ đến nỗi, nếu chúng ta lưu giữ trong tâm trí một suy nghĩ duy nhất, ví dụ như: “Các mối quan hệ của tôi không bao giờ được như ý,” thì điều đó rất có thể sẽ xảy ra trong cuộc đời chúng ta. “Thần đèn” vô thức của chúng ta, nó chỉ có thể nhận lệnh chứ không thể đưa ra quyết định, đảm bảo rằng các mối quan hệ của chúng ta sẽ không được như ý.

Tất nhiên, cô ấy đã nhận được rất nhiều phần thưởng từ lịch sử tình ái đáng thất vọng của mình. Cô ấy được trải nghiệm thái độ than thân trách phận, oán hận, ghen tị, đố kỵ và tất cả những sự thỏa mãn mà cái tôi nhỏ bé luôn luôn không ngừng nuôi dưỡng. Nếu chúng ta nhìn vào phần nhỏ bé của chính mình, chúng ta sẽ thấy rằng đây là những thứ mà nó thích đắm chìm vào. Tự ngã nhỏ bé rất hả hê trước cuộc đời khốn nạn, vận rủi, những trải nghiệm tồi tệ và người khác đã đối xử tệ bạc với chúng ta. Nhưng chúng ta phải trả giá rất đắt khi nghe theo những chương trình này.

Hệ quả tất yếu là đúng. Nếu tâm trí của chúng ta, bằng quyết định của nó, có quyền tạo ra những thứ tiêu cực trong cuộc đời, thì nó cũng có quyền lực tương đương như thế theo hướng ngược lại - tích cực. Chúng ta có thể lựa chọn lại từ đầu. Lần này chúng ta có thể chọn cái tích cực. Chúng ta có thể hủy bỏ những chương trình cũ, và chúng ta có thể làm điều đó bằng cách bắt đầu từ bỏ sự thỏa mãn mà chúng ta nhận được từ những kết quả tiêu cực.

Giờ đây, sau khi đã xem xét vấn đề này, chúng ta có thể có thuật ngữ mô tả chính xác nhất tập hợp những cảm xúc vừa nói: “ích kỷ”. Chỉ cần sử dụng từ này thì cũng đã ngay lập tức tạo ra phản kháng, đấy là do mặc cảm tội lỗi mà ra. Tất cả chúng ta đều có mặc cảm tội lỗi vì sự ích kỷ của mình. Điều này đẩy chúng ta vào thế tiến thoái lưỡng nan: để làm được những việc thế giới đã dạy, ta phải trở thành người ích kỷ — chính là cái mà sau đó thế giới lại dùng để chỉ trích ta. Trước khi xem xét chủ đề này, xin thống nhất một điều: chúng ta sẽ không tự hành hạ mình hay sa đà vào sự ủy mị của mặc cảm tội lỗi. Suy cho cùng, mặc cảm tội lỗi thực chất là một kiểu nuông chiều bản thân quá mức, có phải vậy không?

Thay vào đó, xin coi thuật ngữ “ích kỷ” chỉ đơn thuần là mô tả những động cơ và phương thức hoạt động mang tính tập thể của tự ngã nhỏ bé, một khía cạnh di truyền của tâm trí mà do sự ngây thơ của chính mình, chúng ta đã cho phép chính mình bị lập trình như thế, và giờ đây chúng ta quyết tâm quay ngược chương trình, giống như lệnh “gỡ cài đặt” trên máy tính.

Lý do để từ bỏ tính ích kỷ không phải vì mặc cảm tội lỗi. Không phải vì nó là “tội”. Không phải vì nó “sai”. Tất cả những động cơ đó đều xuất phát từ tâm thức thấp hơn và tự phán xét. Thay vào đó, lý do để buông bỏ tính ích kỷ đơn giản là vì nó là phương thức vận hành kém hiệu quả. Không hiệu quả. Quá tốn kém. Tiêu tốn quá nhiều năng lượng. Trì hoãn việc hoàn thành mục tiêu và hiện thực hóa mong muốn của chúng ta. Do bản chất của nó, tự ngã nhỏ bé là kẻ tạo ra mặc cảm tội lỗi và tự duy trì nó; nghĩa là, vì mặc cảm tội lỗi mà chúng ta cố gắng hoàn thành và đạt được thành công. Rồi khi có được thành công, chúng ta lại có mặc cảm tội lỗi vì mình đã thành công. Không có cách nào thắng được trò chơi mặc cảm tội lỗi. Giải pháp duy nhất là từ bỏ nó, buông bỏ nó.

Tâm trí muốn chúng ta nghĩ rằng mặc cảm tội lỗi là đáng khen ngợi, và những kẻ gieo rắc mặc cảm tội lỗi trên thế giới thích tôn thờ nó. Cái gì quan trọng hơn: có mặc cảm tội lỗi hay thay đổi để trở thành người tốt hơn? Nếu người nào đó nợ chúng ta tiền, chúng ta muốn họ có mặc cảm tội lỗi hay muốn họ trả tiền cho chúng ta? Nếu chúng ta có ý định có mặc cảm tội lỗi, ít nhất chúng ta nên chủ động lựa chọn thái độ đó thay vì bị nó chi phối một cách vô thức.

Khi vượt qua được thói ích kỷ tầm thường để hướng tới Đại Ngã với chữ S viết hoa, ta cũng đồng thời dịch chuyển từ tự ngã nhỏ bé sang Đại ngã Lớn hơn. Đó là hành trình đi từ yếu kém đến sức mạnh đích thực, từ tự căm ghét chính mình và tự ti sang yêu thương và hài hòa. Chúng ta chuyển từ xung đột sang dễ chịu, từ thất vọng sang thành tựu.

Tóm lại, thay vì vận hành bằng động cơ ích kỷ và ham muốn, chúng ta có thể đưa những điều mình mong muốn vào cuộc đời một cách nhẹ nhàng hơn: hình dung về kết quả mà mình mong muốn. Chúng ta làm việc này bằng cách tuyên bố ý định, chấp nhận, quyết định và bằng hành động lựa chọn một cách có ý thức.