Phần IV
CẢM XÚC TẠO NÊN CUỘC ĐỜI, EQ VÀ SỨC MẠNH ĐÍCH THỰC
Chương 12
Cảm xúc tạo nên cuộc đời
Đến đây, có lẽ bạn đã nhận
ra rằng cuốn sách này không chỉ nói về cách buông bỏ những cảm xúc tiêu cực. Quan
trọng hơn là hiểu rằng cảm xúc không chỉ quyết định tâm trạng trong một ngày.
Chúng âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe, học hành, các mối quan hệ, khả năng sáng
tạo, thành công và hạnh phúc của cả một đời người.
Nhiều người nghĩ rằng cuộc
đời được quyết định bởi hoàn cảnh, tiền bạc hay tài năng. Nhưng trong rất nhiều
trường hợp, chính cảm xúc mới là yếu tố quyết định cách chúng ta nhìn hoàn cảnh
và phản ứng trước những hoàn cảnh luôn đổi thay của cuộc đời.
Cảm xúc quyết định cách
ta nhìn thế giới. Như đã nói bên
trên: khi mang chiếc kính của sợ hãi, bạn thấy những hiện tượng nguy hiểm xuất
hiện khắp nơi. Khi mang chiếc kính của tức giận, bạn nhìn người nào cũng thấy
không thuận mắt, người nào dường như cũng đều đáng phê phán. Khi mang chiếc
kính của mặc cảm, bạn thấy mình luôn luôn thua chị kém em. Khi mang chiếc kính
của biết ơn, cuộc sống dường như có nhiều điều rất đáng trân trọng. Khi mang
chiếc kính của yêu thương, bạn sẽ dễ dàng nhìn thấy những điều tốt đẹp ở những
người khác và trên thế giới này. Thực ra, thế giới không thay đổi, mà cách
ta nhìn thế giới đã thay đổi.
Cảm xúc ảnh hưởng đến sức
khỏe. Có lẽ ai trong chúng ta cũng từng
có trải nghiệm này. Có những người rất chú ý đến sức khỏe thể chất: ăn uống
khoa học, tập thể dục đều đặn, ngủ nghỉ đúng giờ. Đó đều là những thói quen rất
tốt và rất đáng duy trì.
Nhưng rồi chỉ cần một chuyện
khiến họ lo lắng, mất ngủ vài đêm hay căng thẳng kéo dài, cơ thể lập tức xuống
sức. Ăn không còn ngon miệng. Ngủ không còn yên. Đầu óc mệt mỏi. Làm việc kém tập
trung. Thậm chí sức đề kháng cũng giảm đi.
Ngược lại, cũng có những
người sức khỏe thể chất chỉ ở mức trung bình nhưng lúc nào cũng giữ được tâm
thái bình an, lạc quan và vui vẻ. Họ thường ăn ngon hơn, ngủ sâu hơn, hồi phục
nhanh hơn sau những mệt mỏi của cuộc sống và nhiều khi còn sống khỏe mạnh, bền
bỉ hơn chúng ta tưởng.
Điều đó cho thấy sức khỏe
không chỉ là câu chuyện của cơ bắp, tim mạch hay dinh dưỡng. Cảm xúc cũng là một
phần rất quan trọng của sức khỏe.
Có lẽ vì vậy mà ngày nay,
y học hiện đại không chỉ quan tâm đến bệnh tật của cơ thể mà còn chú ý nhiều
hơn đến sức khỏe tinh thần. Hai điều ấy không tách rời nhau. Từ rất lâu trước
đây, trong y học cổ truyền phương Đông đã có quan niệm “chữa tâm trước, chữa
thân sau”. Cơ thể và cảm xúc luôn tác động qua lại.
David Hawkins còn đưa ra một
góc nhìn sâu hơn. Ông cho rằng khi chúng ta liên tục nuôi dưỡng sợ hãi, lo lắng,
oán giận hay mặc cảm tội lỗi, cơ thể cũng phải mang theo gánh nặng của những cảm
xúc ấy. Ngược lại, khi những cảm xúc tiêu cực dần được buông bỏ, cơ thể sẽ có
nhiều điều kiện thuận lợi hơn để phục hồi và tự chữa lành.
Ông cũng kể lại những trải
nghiệm rất thú vị. Chẳng hạn, khi vô tình bị nước sôi đổ lên tay, thay vì liên
tục nghĩ: “Nóng quá!”, “Thế nào cũng bị phồng rộp!”, hãy chỉ lặng lẽ quan sát cảm
giác nóng rát đang diễn ra trên da và để cảm giác ấy tự nhiên đi qua. Theo
Hawkins, nếu không thêm vào sợ hãi và những phản ứng của tâm trí, tổn thương có
thể nhẹ hơn chúng ta vẫn nghĩ. Ông cũng đưa ra ví dụ tương tự đối với những chấn
thương nhẹ như trẹo mắt cá chân. Thay vì liên tục khẳng định: “Mình bị trẹo rồi!”,
“Đau quá!”, hãy ngồi xuống, bình tĩnh quan sát cảm giác đau và để nó tự nhiên
đi qua. Theo Hawkins, trong nhiều trường hợp, cơn đau có thể giảm nhanh hơn
chúng ta vẫn nghĩ.
Tiến thêm một bước nữa,
Hawkins cho rằng rất nhiều niềm tin giới hạn và những “lập trình” từ gia đình,
xã hội và truyền thông đã âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Ông tin
rằng khi những lập trình ấy được nhận diện và buông bỏ, cơ thể có thể khơi dậy
những khả năng tự chữa lành mạnh mẽ hơn, kể cả trong một số trường hợp bệnh nặng
hay bệnh nan y.
Tuy nhiên, theo hiểu biết
của người đang viết những dòng này, đó có lẽ là những trường hợp rất đặc biệt,
đòi hỏi một quá trình buông bỏ lâu dài cùng một đức tin và sự chuyển hóa nội
tâm rất sâu sắc. Đối với đa số chúng ta, điều cần làm vẫn là kiểm tra sức khỏe
định kỳ, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, đồng thời nuôi dưỡng những cảm
xúc tích cực trong cuộc sống hằng ngày, cũng như trong suốt quá trình điều trị.
Khi y học hiện đại và một đời sống tinh thần lành mạnh cùng đồng hành, cơ thể sẽ
có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để hồi phục.
Xin nhớ. Chăm sóc cảm xúc không thay thế thuốc men. Nhưng cảm
xúc là một phần rất quan trọng của sức khỏe. Chăm sóc cảm xúc cũng chính là
chăm sóc chính mình.
Cảm xúc ảnh hưởng đến kết
quả học tập. Nếu bạn còn đang đi học,
có lẽ bạn đã từng trải qua tình huống này. Tối hôm trước, bạn học bài rất kỹ,
làm thử đề cũng khá tốt và tin rằng mình đã nhớ hết. Thế nhưng vừa bước vào
phòng thi, nhìn thấy giám thị phát đề, tim bắt đầu đập nhanh, tay hơi run, đầu
óc bỗng trở nên trống rỗng. Những công thức, những định nghĩa hay những ý văn
tưởng như đã thuộc lòng bỗng “không cánh mà bay”.
Đã xảy ra chuyện gì?
Không phải vì kiến thức biến
mất. Cũng không phải vì bạn bỗng trở nên kém thông minh hơn chỉ trong vài phút.
Cái thay đổi chính là cảm xúc. Khi lo lắng, sợ hãi hoặc căng thẳng quá mức, tâm
trí rất khó tập trung. Toàn bộ sự chú ý bị kéo vào sợ hãi: “Lỡ làm không được
thì sao?”, “Nếu điểm thấp thì sẽ thế nào?” Chính những suy nghĩ ấy đã chiếm mất
không gian dành cho việc nhớ lại kiến thức.
Có lẽ bạn cũng từng có trải
nghiệm này: vừa ra khỏi phòng thi hoặc về đến nhà, khi tâm trạng đã bình tĩnh
hơn thì bỗng nhiên nhớ ra ngay đáp án của những câu mình vừa bỏ trống. Nhiều
người tiếc nuối thốt lên: “Giá lúc đó mình nhớ ra!” Thực ra, kiến thức vẫn ở
đó. Chỉ là trong lúc căng thẳng, cảm xúc đã che phủ khả năng nhớ lại của chúng
ta.
Điều đó cũng cho thấy việc
học không chỉ phụ thuộc vào thời gian ngồi trước bàn học, mà còn phụ thuộc vào
trạng thái cảm xúc khi học và khi làm bài. Một tâm trí bình an thường tiếp thu
nhanh hơn, nhớ lâu hơn và phát huy được hết khả năng của mình.
Vì vậy, bên cạnh việc chăm
chỉ học tập, hãy học thêm một kỹ năng rất quan trọng: nhận ra những cảm thọ
đang xuất hiện trong thân tâm mình. Khi thấy lo lắng, đừng cố xua đuổi nó. Thay
vào đó, hãy hướng sự chú ý vào những gì đang diễn ra trong cơ thể: tim có đang
đập nhanh không, bụng có đang thắt lại không, cổ họng có đang khô hay nghẹn lại
không? Chỉ cần nhận ra: “À, đây là cảm thọ của lo lắng.” Rồi cho phép cảm thọ ấy
hiện diện và để nó tự nhiên đi qua. Khi những cảm thọ ấy lắng xuống, tâm trí
cũng dần bình tĩnh hơn và khả năng tập trung, ghi nhớ sẽ trở lại.
Xin nhớ. Điều cản trở việc học nhiều khi không phải là thiếu
thông minh, mà là những cảm xúc tiêu cực đang che phủ khả năng vốn có của mình.
Khi biết quan sát và buông bỏ những cảm thọ đang nuôi dưỡng các cảm xúc ấy, việc
học cũng trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.
Cảm xúc ảnh hưởng đến
IQ. Ngày nay, nhiều người biết đến chỉ
số IQ (Intelligence Quotient) như một thước đo khả năng tư duy, phân tích và giải
quyết vấn đề. Tuy nhiên, có một điều thú vị là chỉ số IQ của bạn không phải lúc
nào cũng được phát huy như nhau.
Hãy tưởng tượng có hai học
sinh có năng lực tương đương. Một bạn bước vào phòng thi với tâm trạng bình
tĩnh, tự tin. Bạn còn lại thì vô cùng lo lắng, căng thẳng, trong đầu chỉ nghĩ: “Nếu
làm không tốt thì sao?”, “Mình sẽ bị điểm kém mất thôi!” Mặc dù có cùng kiến thức
và khả năng tư duy, người bình tĩnh thường sẽ đưa ra những quyết định sáng suốt
hơn, ít mắc sai sót hơn và giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.
Điều đó không có nghĩa là
IQ của người kia thấp hơn. Khả năng tư duy của họ vẫn còn nguyên. Chỉ là những
cảm xúc tiêu cực như lo lắng, sợ hãi hay tức giận đã che phủ nó, giống như những
đám mây che khuất ánh mặt trời. Mặt trời vẫn ở đó, nhưng ánh sáng tạm thời
không thể chiếu xuống mặt đất.
Không chỉ trong học tập mà
cả trong cuộc sống nữa. Khi quá tức giận, chúng ta dễ nói hoặc làm những điều
mà sau này phải hối tiếc. Khi quá sợ hãi, chúng ta không dám thử những cơ hội mới.
Khi quá lo lắng, chúng ta thường chỉ nhìn thấy khó khăn mà không còn nhận ra những
giải pháp đang ở ngay trước mắt.
Vì vậy, muốn phát huy hết
khả năng của mình, không chỉ cần học thêm kiến thức mà còn cần học cách giữ cho
cảm xúc được cân bằng. Một tâm trí bình an thường suy nghĩ sáng suốt hơn, nhìn
vấn đề toàn diện hơn và đưa ra những quyết định khôn ngoan hơn.
Xin nhớ. IQ giúp chúng ta biết nên làm gì. Nhưng cảm xúc lại
quyết định chúng ta có làm được điều đó hay không.
Trưởng thành về cảm xúc.
Trong suốt nhiều năm, khi nói đến trí
thông minh, người ta thường nhắc đến IQ– chỉ số phản ánh khả năng tư duy, học tập
và giải quyết vấn đề. Nhưng càng về sau, các nhà tâm lý học càng nhận ra rằng
chỉ thông minh thôi chưa đủ giúp một người sống hạnh phúc và thành công.
Một người có thể rất giỏi
toán, rất giỏi khoa học, nhưng lại dễ nổi nóng, khó hợp tác với người khác,
không chịu nổi áp lực hoặc thường xuyên bị cảm xúc chi phối. Ngược lại, có những
người không phải là thiên tài, nhưng họ biết giữ bình tĩnh, biết lắng nghe, biết
cảm thông và biết xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp. Chính vì vậy, khái niệm
EQ (Emotional Quotient) – trí tuệ cảm xúc – ngày càng được nhiều người quan
tâm.
Nói một cách đơn giản, EQ
là khả năng nhận biết cảm xúc của chính mình, hiểu vì sao mình có cảm xúc ấy,
biết lựa chọn cách phản ứng phù hợp, đồng thời thấu hiểu cảm xúc của người khác
để xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp. Đặc biệt, trong xã hội hiện đại, khi con
người ngày càng phải học tập và làm việc theo nhóm, EQ lại càng được coi trọng.
Chắc hẳn bạn đã từng thấy các hoạt động team building ở trường học hay
trong các doanh nghiệp. Những hoạt động ấy được tổ chức không chỉ để vui chơi
mà còn giúp mọi người hiểu nhau, biết lắng nghe nhau, đồng cảm với nhau và phối
hợp hiệu quả hơn trong công việc. Đó cũng chính là những biểu hiện của một EQ
trưởng thành. Đó cũng chính là những biểu hiện của một người biết làm chủ cảm
xúc của mình và biết tôn trọng cảm xúc của người khác.
Nếu nhìn lại những gì
chúng ta đã cùng thực hành trong cuốn sách này, bạn sẽ thấy đó cũng chính là
quá trình nuôi dưỡng một EQ trưởng thành. Khi nhận ra cảm xúc đang xuất hiện,
chúng ta hướng sự chú ý vào những cảm thọ trong cơ thể. Thay vì phản ứng ngay lập
tức, chúng ta để những cảm thọ ấy tự nhiên đi qua. Nhờ vậy, ta không còn bị cảm
xúc lôi kéo. Ta biết tha thứ nhiều hơn, biết ơn nhiều hơn và cũng sẵn sàng cho
đi nhiều hơn. Tất cả đều là những biểu hiện của một người đang trưởng thành về
cảm xúc.
Điều thú vị là David R.
Hawkins còn đi xa hơn cách hiểu thông thường về EQ. Phần lớn các tài liệu về
trí tuệ cảm xúc tập trung vào việc quản lý cảm xúc: khi giận thì biết kiềm chế,
khi lo thì biết trấn tĩnh, khi buồn thì biết lấy lại cân bằng. Nhưng Hawkins đề
nghị một con đường sâu hơn. Theo ông, mục tiêu không chỉ là kiểm soát cơn giận,
mà là chuyển hóa để cơn giận ngày càng ít xuất hiện. Không chỉ cố gắng đè nén nỗi
sợ, mà nhận diện và buông bỏ những cảm thọ đang nuôi dưỡng nỗi sợ ấy. Khi gốc rễ
được tháo gỡ, cảm xúc tiêu cực cũng dần mất đi sức mạnh.
Nói cách khác, EQ giúp
chúng ta quản lý cảm xúc; còn phương pháp buông bỏ giúp chúng ta chuyển hóa cảm
xúc. Hai cách tiếp cận ấy không đối lập mà bổ sung cho nhau, cùng hướng đến
một mục tiêu chung: giúp con người sống bình an, sáng suốt và hạnh phúc hơn.
Cảm xúc ảnh hưởng đến
các mối quan hệ. Con người không ai sống
một mình. Chúng ta sống trong gia đình, học tập cùng bạn bè, rồi sau này làm việc
với đồng nghiệp, xây dựng gia đình và nuôi dạy con cái. Vì vậy, chất lượng các
mối quan hệ gần như quyết định chất lượng cuộc sống của mỗi người.
Thú vị là các mối quan hệ
thường không được quyết định bởi việc chúng ta thông minh đến đâu hay nói năng
khéo léo đến mức nào, mà bởi trạng thái cảm xúc mà chúng ta mang đến cho người
khác.
Một người thường xuyên cáu
gắt, chỉ trích, nghi ngờ hay nổi nóng rất khó giữ được những tình bạn lâu dài.
Ban đầu mọi người có thể thông cảm, nhưng nếu ngày nào cũng phải tiếp nhận nguồn
năng lượng tiêu cực như thế, họ sẽ tìm cách tránh xa.
Ngược lại, một người biết
lắng nghe, biết xin lỗi khi mình sai, biết cảm ơn khi được giúp đỡ và biết tha
thứ cho những lỗi lầm nhỏ của người khác thường khiến mọi người cảm thấy dễ chịu
khi ở bên cạnh. Người đó không cần cố gắng lấy lòng ai, nhưng vẫn được yêu quý
và tin cậy. Nói thế không có nghĩa là họ hoàn hảo hay không bao giờ tức giận.
Khác biệt ở chỗ, họ không để cảm xúc tiêu cực điều khiển cách mình đối xử với
người khác. Khi nhận ra mình đang bực bội hay tổn thương, họ biết dừng lại,
quan sát và để cảm xúc ấy dần lắng xuống trước khi nói hay hành động.
Người xưa có câu: “Lời nói
chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.” Một lời nói nhẹ nhàng
đôi khi hóa giải được một mâu thuẫn lớn. Một lời xin lỗi chân thành có thể hàn
gắn mối quan hệ tưởng như đã ở bên bờ vực của đổ vỡ. Và một lời cảm ơn đúng lúc
có thể sưởi ấm trái tim của cả hai người.
Xin nhớ. Người khác có thể quên bạn đã nói gì, quên bạn đã làm
gì, nhưng họ thường nhớ rất lâu cảm giác mà bạn mang lại cho họ. Vì vậy, chăm
sóc cảm xúc của mình cũng chính là chăm sóc những mối quan hệ quý giá trong cuộc
đời.
Cảm xúc ảnh hưởng đến quá
trình sáng tạo. Có lẽ bạn cũng từng
có trải nghiệm này. Có những hôm ngồi hàng giờ trước trang giấy trắng hay màn
hình máy tính mà không nghĩ ra được điều gì. Càng cố nghĩ, đầu óc càng rối.
Nhưng rồi chỉ cần đứng dậy đi dạo một lát, tắm nước ấm, ngồi uống một tách trà
hay đơn giản là ngắm một hàng cây trước cửa sổ, ý tưởng lại bất ngờ xuất hiện. Đấy
không phải là ngẫu nhiên.
Khi tâm trí quá căng thẳng,
lo lắng hay sợ hãi, phần lớn năng lượng của não bộ được huy động để đối phó với
áp lực. Lúc ấy, chúng ta có xu hướng suy nghĩ theo lối cũ, lặp lại những gì đã
biết và rất khó nhìn ra những khả năng mới.
Ngược lại, khi tâm được
thư giãn và bình an hơn, các ý tưởng dường như có thêm không gian để kết nối với
nhau. Những điều tưởng chừng không liên quan bỗng ghép lại thành một lời giải mới.
Nhiều nhà khoa học, nhà văn, nhạc sĩ hay họa sĩ đều kể rằng những ý tưởng quan
trọng nhất của họ không xuất hiện khi đang căng óc suy nghĩ, mà trong lúc đi bộ,
tắm, ngồi uống trà, ngắm thiên nhiên hay vừa thức dậy sau một giấc ngủ ngon. Có
lẽ đó là cái mà nhiều người vẫn gọi là linh cảm.
Có người nói vui rằng: Linh
cảm không thích gõ cửa một căn phòng đang đầy tiếng ồn. Khi tâm trí lắng xuống,
nó mới nhẹ nhàng bước vào. Nói thế không có nghĩa là chỉ cần thư giãn là thành
công. Muốn có những ý tưởng tốt, trước hết chúng ta vẫn phải học tập, quan sát,
tích lũy kiến thức và làm việc nghiêm túc. Nhưng bên cạnh chăm chỉ, một tâm trí
bình an sẽ giúp những điều đã tích lũy được kết nối với nhau theo những cách mới
mẻ hơn.
Xin nhớ. Sáng tạo không chỉ đến từ trí thông minh. Nó còn nảy
nở trong một tâm hồn biết thả lỏng và bình an.
Cảm xúc ảnh hưởng đến
việc làm và thành công. Cảm xúc không
chỉ ảnh hưởng đến quá trình tìm kiếm việc làm như đã nói trong phần Chấp nhận,
mà còn tạo được ảnh hưởng rất lớn đến kết quả của công việc chúng ta đang làm.
Nhiều người vẫn nghĩ rằng
người thành công nhất là người thông minh nhất. Thực tế không hẳn như vậy. Có rất
nhiều người có năng lực nhưng lại bỏ cuộc quá sớm chỉ vì một lần thất bại, một
lời chê bai hay một biến cố bất ngờ. Trong khi đó, có những người năng lực chỉ ở
mức bình thường nhưng lại đi được rất xa. Họ không giỏi hơn những người khác. Họ
chỉ có một ưu điểm rất lớn: không dễ bị những cảm xúc tiêu cực hạ gục. Khi gặp
thất bại, họ buồn nhưng không tuyệt vọng. Khi được góp ý, họ lắng nghe thay vì
nổi giận. Khi bị từ chối, họ coi đó là một bài học để làm tốt hơn trong những lần
sau. Họ hiểu rằng một thất bại không quyết định cả cuộc đời mình.
Có người từng nói: Thành
công không phải là không bao giờ thất bại, mà là mỗi lần vấp ngã đều biết đứng
dậy. Đằng sau khả năng đứng dậy ấy chính là lòng Can đảm mà chúng ta đã nói đến
trong chương trước. Can đảm không phải là không biết sợ. Can đảm là vẫn bước tiếp
dù trong lòng vẩn còn sợ hãi. Chính vì vậy, nhiều người thành công không phải
vì họ chưa từng thất bại, mà vì họ không để thất bại trở thành nơi mình dừng lại.
Một điều thú vị nữa là,
khi tâm trí bình an hơn, chúng ta cũng làm việc hiệu quả hơn. Ít nóng vội hơn,
ít có những quyết định bốc đồng hơn và cũng dễ dàng hợp tác với người khác hơn.
Trong môi trường học tập hay làm việc hiện nay, khả năng phối hợp với đồng đội
nhiều khi còn quan trọng không kém năng lực chuyên môn.
Xin nhớ. Thành công không chỉ được xây dựng bằng kiến thức và
kỹ năng. Nó còn được xây dựng bằng cách chúng ta đối diện với những cảm xúc của
chính mình. Người biết nhận ra, chấp nhận và chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực
thường có đủ bình tĩnh và kiên trì để đi xa hơn trên con đường mình đã chọn.
Cảm xúc ảnh hưởng đến hạnh
phúc. Có người rất giàu nhưng lúc nào
cũng lo lắng, căng thẳng và bất an. Có người cuộc sống còn nhiều thiếu thốn
nhưng vẫn luôn mỉm cười và cảm thấy đủ đầy.
Ai hạnh phúc hơn?
Có lẽ câu trả lời không nằm
ở số tiền trong tài khoản, mà nằm ở trạng thái cảm xúc mà người ấy đang sống mỗi
ngày. Hạnh phúc không chỉ đến từ cái ta có. Mà còn từ cách ta cảm nhận cái mình
đang có.
Trong một số tác phẩm của
mình, David Hawkins còn chỉ ra những mối tương quan khá thú vị giữa các tầng cảm
xúc với sức khỏe, khả năng làm việc, mức độ thành công và cảm giác hạnh phúc của
con người. Chúng ta không cần đi sâu vào những con số ấy ở đây. Chỉ cần quan
sát cuộc sống quanh mình cũng có thể thấy phần nào điều đó.
Ở những nơi mà nhiều người
thường xuyên sống trong sợ hãi, giận dữ, tuyệt vọng hay oán hận, cuộc sống thường
trở nên nặng nề hơn. Các mối quan hệ dễ phát sinh xung đột hơn, con người khó
tin tưởng nhau hơn và việc cùng nhau xây dựng một cuộc sống tốt đẹp cũng trở
nên khó khăn hơn. Ngược lại, ở những gia đình, tập thể hay cộng đồng mà nhiều
người biết yêu thương, biết cảm thông, biết hợp tác và biết chịu trách nhiệm, bầu
không khí thường nhẹ nhàng hơn. Con người dễ dàng giúp đỡ nhau hơn, làm việc hiệu
quả hơn và cũng cảm thấy hạnh phúc hơn.
Nói thế không có nghĩa là
chỉ cần thay đổi cảm xúc thì mọi khó khăn của cuộc sống đều biến mất. Nhưng khi
cảm xúc của mỗi người dần chuyển theo hướng tích cực hơn, chính họ cũng góp phần
làm cho gia đình, tập thể và xã hội của mình trở nên tốt đẹp hơn.
Có lẽ vì vậy mà hạnh phúc
không chỉ là món quà chúng ta nhận được từ cuộc sống. Hạnh phúc còn là điều mỗi
người đang âm thầm góp phần tạo ra cho chính mình và cho những người xung
quanh.
Xin nhớ. Hạnh phúc không phải là đích đến ở cuối con đường. Hạnh
phúc là cách chúng ta bước đi trên chính con đường ấy.
Cảm xúc còn lan truyền.
Nhiều người lầm tưởng rằng cảm xúc của
mình là điều bí mật, chỉ mình mình biết. Nhưng thực ra không phải vậy.
Bạn có bao giờ để ý thấy rằng
vừa về tới nhà, chưa kịp nói câu nào mà mẹ đã hỏi: “Có chuyện gì thế con? Bị điểm
kém à?” Hoặc đứa em gái tinh nghịch bỗng trêu: “Anh X nghỉ chơi với chị rồi à?”
Làm sao họ biết, trong khi
bạn chưa nói gì hết?
Nếu bạn chưa từng gặp những
tình huống như thế, thì hãy thử để ý đến chú chó trong nhà. Khi bạn trở về với
tâm trạng vui vẻ, nó thường chạy đến vẫy đuôi mừng rỡ. Nhưng nếu bạn bước vào
nhà với vẻ mặt căng thẳng, bực bội hay nặng nề, nhiều khi nó lại lặng lẽ đứng
xa quan sát. Dường như các loài vật cảm nhận được trạng thái của chúng ta tinh
tế hơn ta vẫn nghĩ. Thậm chí, một số công trình nghiên cứu và một số trường
phái tu luyện còn cho rằng thực vật cũng có thể cảm nhận được môi trường xung
quanh theo những cách mà khoa học vẫn đang tiếp tục khám phá. Điều đó đúng đến
đâu có lẽ còn cần thời gian để kiểm chứng. Nhưng nếu nhờ vậy mà chúng ta biết
yêu quý và trân trọng hơn mọi sự sống quanh mình thì đó cũng đã là một điều rất
đáng quý.
Trong dân gian cũng có một
kinh nghiệm thú vị về việc nuôi dấm mẻ. Nhiều người làm bếp lâu năm kể rằng,
bình dấm mẻ không chỉ cần được cho ăn đúng cách mà còn cần được quan tâm, chăm
sóc. Khi bị bỏ mặc quá lâu, dấm mẻ thường yếu dần rồi chết, dù vẫn được cho ăn
đầy đủ. Kinh nghiệm ấy được truyền lại qua nhiều thế hệ và khiến không ít người
suy ngẫm về mối liên hệ giữa sự sống và sự quan tâm mà con người dành cho nó.
Một ví dụ khác được nhiều
người biết đến là khảo nghiệm của Masaru Emoto trong cuốn Thông điệp của nước
(The Hidden Messages in Water). Ông cho rằng khi nước tiếp nhận những lời cầu
nguyện hay những cảm xúc yêu thương, các tinh thể băng hình thành sẽ có cấu
trúc hài hòa và đẹp hơn; còn khi tiếp nhận những lời nói giận dữ hay thù ghét,
hình dạng của chúng trở nên méo mó hơn. Những khảo nghiệm này đã thu hút sự
quan tâm của rất nhiều người trên thế giới, nhưng cũng còn gây nhiều tranh luận
trong giới khoa học. Dù vậy, chúng vẫn gợi cho chúng ta một câu hỏi đáng suy ngẫm:
liệu cảm xúc của con người có ảnh hưởng đến thế giới xung quanh nhiều hơn chúng
ta vẫn nghĩ?
Từ xa xưa, cha ông ta cũng
đã đúc kết một kinh nghiệm rất sâu sắc: “Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu.”
Những người có cùng cách nghĩ, cùng cảm xúc và cùng chí hướng thường dễ tìm đến
nhau, đồng cảm với nhau và ảnh hưởng lẫn nhau. Có lẽ vì vậy mà người xưa cũng
luôn nhắc chúng ta phải biết chọn bạn mà chơi, chọn môi trường mà sống và chọn
những điều tốt đẹp để nuôi dưỡng tâm hồn.
Có thể chúng ta chưa hiểu
hết cơ chế của những hiện tượng ấy. Nhưng có một điều gần như ai cũng có thể cảm
nhận được: khi bước vào một căn phòng đầy tiếng cười, ta thường thấy lòng mình
nhẹ nhàng hơn; còn khi ở giữa một bầu không khí căng thẳng, nặng nề, chính mình
cũng dễ trở nên mệt mỏi và bất an.
Vì vậy, điều quan trọng
không chỉ là bạn nói gì hay làm gì, mà còn là con người mà bạn đang là. Mỗi
ngày, chúng ta không chỉ sống bằng lời nói và hành động. Chúng ta còn đang âm
thầm lan tỏa đến những người xung quanh trạng thái cảm xúc mà mình đang mang
trong lòng. Xin hãy tỉnh giác với trạng thái cảm xúc của mình. Bởi trước khi lời
nói được cất lên hay hành động được thực hiện, chính con người mà bạn đang là
đã âm thầm tác động đến thế giới xung quanh rồi.
Nâng cảm xúc lên mỗi
ngày. Nếu cảm xúc ảnh hưởng sâu sắc đến
sức khỏe, học hành, các mối quan hệ, việc làm và hạnh phúc của chúng ta như vậy
thì câu hỏi tiếp theo là: “Làm sao nuôi dưỡng những cảm xúc tích cực mỗi ngày?”
Có lẽ điều đầu tiên là
hãy chú ý đến những gì mình tiếp xúc hằng ngày.
Con người không chỉ được
nuôi lớn bằng thức ăn, mà còn bằng những điều mắt thấy, tai nghe và tâm trí tiếp
nhận. Mỗi bộ phim chúng ta xem, mỗi cuốn sách chúng ta đọc, mỗi cuộc trò chuyện
chúng ta tham gia và mỗi thông tin chúng ta tiếp nhận đều âm thầm để lại dấu ấn
trong tâm trí.
Vì vậy, nếu muốn nuôi dưỡng
sự bình an, hãy hạn chế tiếp xúc với những gì liên tục kích thích sợ hãi, giận
dữ và bạo lực. Đó có thể là những bộ phim chỉ khai thác cảnh đánh nhau, giết
chóc; những video gieo rắc thù hận hay hoảng loạn trên mạng xã hội; những nhóm
người lúc nào cũng chỉ than phiền, chỉ trích và bi quan; hoặc những lễ hội mang
tính sát sinh, kích động và cuồng nhiệt quá mức.
Nói thế không có nghĩa là
chúng ta phải trốn tránh cuộc sống hay sợ hãi những điều tiêu cực. Cuộc sống vốn
luôn có đủ cả niềm vui lẫn nỗi buồn và khó khăn. Nhưng chúng ta có quyền lựa chọn
điều gì sẽ được phép ở lại lâu trong tâm trí mình.
Trí tò mò đôi khi sẽ thôi
thúc chúng ta đến xem một cảnh bạo lực hay đọc một câu chuyện giật gân. Đó là
chuyện rất bình thường. Nhưng nếu luôn giữ được tỉnh giác, bạn sẽ nhận ra rằng
mình hoàn toàn có quyền lựa chọn. Không phải điều gì cũng cần phải xem. Không
phải điều gì cũng cần phải biết. Không phải nơi nào đông người cũng đáng để đến.
Có một nguyên lý rất đơn
giản: Điều gì được lặp lại nhiều lần sẽ âm thầm nuôi dưỡng cảm xúc của chúng
ta. Nếu mỗi ngày tâm trí được nuôi dưỡng bằng thái độ biết ơn, tình yêu thương,
những cuốn sách hay, những con người tích cực và những việc làm tử tế, những cảm
xúc ấy sẽ dần trở thành một phần của con người chúng ta. Ngược lại, nếu mỗi
ngày đều tiếp xúc nhiều với sợ hãi, giận dữ, ganh ghét và bạo lực, đừng ngạc
nhiên khi chính những cảm xúc ấy ngày càng lớn lên trong lòng mình.
Tâm trí cũng giống như
một khu vườn. Gieo gì thì gặt nấy.
Vì vậy, hãy lựa chọn thật
cẩn thận những gì mình đọc, những gì mình xem, những gì mình lắng nghe và cả những
người mình thường xuyên muốn ở bên cạnh.
Bởi cuối cùng, chúng ta
sẽ dần trở thành điều mà mình nuôi dưỡng mỗi ngày.
Tóm lại, trong chương này,
tôi muốn chia sẻ với bạn một vài điều rất giản dị nhưng cũng vô cùng quan trọng.
Quan trọng nhất không phải là việc bạn làm. Cũng không phải là điều bạn nói.
Mà là con người mà bạn đang là.
Con người ấy được hình
thành từng ngày từ cách bạn suy nghĩ, từ những cảm xúc bạn thường nuôi dưỡng và
từ cách bạn đối mặt với những gì xảy ra trong cuộc đời này.
Chúng ta để lại dấu ấn với
những người xung quanh, không chỉ bằng lời nói hay hành động, mà còn bằng trạng
thái cảm xúc của chính mình. Một nụ cười chân thành có thể làm nhẹ lòng một người
đang mệt mỏi. Một ánh mắt bình an có thể đem lại cảm giác an toàn cho người
khác. Ngược lại, căng thẳng, nóng giận hay bất an của chúng ta cũng dễ dàng lan
truyền mà nhiều khi chính mình không hề nhận ra.
Vì vậy, hãy tập tỉnh giác
với cảm xúc ngay từ khi chúng vừa sinh khởi. Khi nhận ra một cảm xúc tích cực
như biết ơn, yêu thương hay bình an, hãy trân trọng và nuôi dưỡng nó. Khi nhận
ra một cảm xúc tiêu cực như sợ hãi, giận dữ hay ganh tị, đừng vội chống lại hay
trách móc mình. Thay vào đó, hãy quay về cảm thọ đang hiện diện trong thân và
tâm, cho phép nó ở đó và để nó tự nhiên đi qua. Mỗi lần làm được như vậy, là bạn
đã tiến thêm một bước trên con đường trưởng thành.
Có thể hôm nay bạn chưa cảm
nhận được nhiều thay đổi. Nhưng nếu mỗi ngày bớt đi một chút sợ hãi, bớt đi một
chút nóng giận, thêm một chút biết ơn, thêm một chút yêu thương và thêm một
chút bình an, thì sau một năm, sau mười năm, bạn sẽ ngạc nhiên khi nhìn lại
chính mình.
Xin nhớ. Cuộc đời không chỉ được tạo nên bởi những quyết định
lớn lao hay những sự kiện đặc biệt. Nó được dệt nên từ hàng ngàn cảm xúc nhỏ bé
mà chúng ta lựa chọn nuôi dưỡng mỗi ngày.
Hãy chăm sóc cảm xúc của
mình như chăm sóc một khu vườn. Mỗi cảm xúc tích cực là một hạt giống tốt. Mỗi
lần buông bỏ được một cảm xúc tiêu cực là một lần nhổ đi một bụi cỏ dại. Theo
thời gian, khu vườn ấy sẽ nở đầy những bông hoa của bình an, lòng biết ơn và
tình yêu thương.
Và cũng từ đó, một cuộc đời
bình an và hạnh phúc sẽ lớn lên, không phải như một phép màu đến từ bên ngoài,
mà như kết quả tự nhiên của những điều tốt đẹp bạn đã âm thầm vun đắp trong
chính mình mỗi ngày.
Chương 13
Sống với Sức mạnh đích thực
Suốt cuốn sách này, chúng
ta đã nói rất nhiều về cảm xúc. Nhưng đến đây, có lẽ cần nhắc lại một điều quan
trọng nhất của phương pháp buông bỏ.
Khi thực hành, điều chúng
ta thật sự buông bỏ không phải là cảm xúc, mà là những cảm thọ đang được cảm nhận
trong thân và tâm.
Cảm xúc như sợ hãi, tức giận,
mặc cảm tội lỗi hay ganh tị chỉ là những trạng thái mà chúng ta nhận biết và gọi
tên. Ẩn phía dưới mỗi cảm xúc ấy luôn có một cảm thọ đang được cơ thể cảm nhận:
co thắt trong lồng ngực, mặt nóng bừng lên, cảm giác nặng nề trong ổ bụng, tim đập
dồn dập hay cổ họng nghẹn lại.
Thay vì chống lại cảm xúc
hoặc cố gắng xua đuổi nó, chúng ta chỉ cần quay về với chính cảm thọ ấy, cho
phép nó hiện diện và để nó tự nhiên đi qua.
Kỳ lạ là khi không còn phải
dùng quá nhiều sức để chống lại những cảm xúc tiêu cực, chúng ta lại trở nên mạnh
mẽ hơn. Sức mạnh ấy không đến từ việc chiến thắng người khác, mà từ việc làm chủ
chính mình. Không phải sức mạnh của sự áp đặt, cưỡng ép hay hơn thua, mà là sức
mạnh của sự bình tĩnh, sáng suốt và bình an từ bên trong.
Có lẽ đó cũng là điều
David Hawkins muốn gửi gắm khi ông phân biệt rất rõ giữa Force (Bạo lực/Cưỡng
ép) và Power (Sức mạnh đích thực). Force là sức mạnh của ép buộc, kiểm soát và
đối kháng. Power là sức mạnh tự nhiên của sự thật, tình yêu thương và bình an.
Một bên cần tiêu hao rất nhiều năng lượng để duy trì; bên kia chỉ đơn giản là
hiện hữu, nhưng lại có khả năng ảnh hưởng và chuyển hóa rất lớn.
Khi cảm thọ được để tự
nhiên đi qua, cảm xúc cũng dần lắng xuống. Đó chính là cốt lõi của phương pháp
Letting Go.
Có một điều cũng cần được
phân biệt. Buông bỏ không phải là kìm
nén cảm xúc. Nhiều người từ nhỏ đã được dạy rằng: “Đừng khóc.” “Đừng giận.” “Đừng
sợ.” “Phải mạnh mẽ lên.” Thế là họ cố gắng đè nén những gì mình đang cảm thấy.
Bề ngoài có vẻ bình tĩnh, nhưng bên trong những cảm thọ ấy vẫn còn nguyên và có
khi ngày càng tích tụ thêm.
Phương pháp buông bỏ lại
hoàn toàn khác. Chúng ta không phủ nhận cảm xúc, cũng không cố gắng ép nó biến
mất. Chúng ta chỉ nhận ra cảm thọ đang hiện diện, cho phép nó có mặt và để nó tự
nhiên đi qua.
Xin nhớ. Tâm trí rất thích kể chuyện. Nó kể về quá khứ để chứng
minh mình đã đúng, và kể về tương lai để lo lắng điều chưa xảy ra. Nhưng cuộc sống
thật chỉ diễn ra trong khoảnh khắc hiện tại. Mỗi khi nhận ra tâm trí đang kể
chuyện, hãy nhẹ nhàng quay về với cảm thọ đang hiện diện. Khi cảm thọ tan đi,
câu chuyện cũng dần khép lại.
Chính vì vậy, buông bỏ
không phải là việc chỉ làm trong những khóa tu hay những kỳ nghỉ đặc biệt. Đó
là một cách thực hành ngay trong cuộc sống hằng ngày. Mỗi lần nhận ra và buông
bỏ được một cảm thọ tiêu cực, chúng ta như trút xuống một phần gánh nặng trong
lòng. Theo thời gian, nhiều người nhận thấy mình ngủ ngon hơn, bình tĩnh hơn,
các mối quan hệ hài hòa hơn và cuộc sống cũng trở nên nhẹ nhàng hơn.
Buông bỏ không phải là
việc chỉ làm khi cuộc sống gặp vấn đề. Đó là một cách chăm sóc thân và tâm mỗi
ngày, để mỗi ngày chúng ta sống nhẹ hơn, tự do hơn và bình an hơn ngày hôm qua.
