CHUYỂN HÓA CẢM XÚC (6)

 

Phần IV 

CẢM XÚC TẠO NÊN CUỘC ĐỜI, EQ VÀ SỨC MẠNH ĐÍCH THỰC 

Chương 12 

Cảm xúc tạo nên cuộc đời 

Đến đây, có lẽ bạn đã nhận ra rằng cuốn sách này không chỉ nói về cách buông bỏ những cảm xúc tiêu cực. Quan trọng hơn là hiểu rằng cảm xúc không chỉ quyết định tâm trạng trong một ngày. Chúng âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe, học hành, các mối quan hệ, khả năng sáng tạo, thành công và hạnh phúc của cả một đời người. 

Nhiều người nghĩ rằng cuộc đời được quyết định bởi hoàn cảnh, tiền bạc hay tài năng. Nhưng trong rất nhiều trường hợp, chính cảm xúc mới là yếu tố quyết định cách chúng ta nhìn hoàn cảnh và phản ứng trước những hoàn cảnh luôn đổi thay của cuộc đời. 

Cảm xúc quyết định cách ta nhìn thế giới. Như đã nói bên trên: khi mang chiếc kính của sợ hãi, bạn thấy những hiện tượng nguy hiểm xuất hiện khắp nơi. Khi mang chiếc kính của tức giận, bạn nhìn người nào cũng thấy không thuận mắt, người nào dường như cũng đều đáng phê phán. Khi mang chiếc kính của mặc cảm, bạn thấy mình luôn luôn thua chị kém em. Khi mang chiếc kính của biết ơn, cuộc sống dường như có nhiều điều rất đáng trân trọng. Khi mang chiếc kính của yêu thương, bạn sẽ dễ dàng nhìn thấy những điều tốt đẹp ở những người khác và trên thế giới này. Thực ra, thế giới không thay đổi, mà cách ta nhìn thế giới đã thay đổi. 

Cảm xúc ảnh hưởng đến sức khỏe. Có lẽ ai trong chúng ta cũng từng có trải nghiệm này. Có những người rất chú ý đến sức khỏe thể chất: ăn uống khoa học, tập thể dục đều đặn, ngủ nghỉ đúng giờ. Đó đều là những thói quen rất tốt và rất đáng duy trì. 

Nhưng rồi chỉ cần một chuyện khiến họ lo lắng, mất ngủ vài đêm hay căng thẳng kéo dài, cơ thể lập tức xuống sức. Ăn không còn ngon miệng. Ngủ không còn yên. Đầu óc mệt mỏi. Làm việc kém tập trung. Thậm chí sức đề kháng cũng giảm đi. 

Ngược lại, cũng có những người sức khỏe thể chất chỉ ở mức trung bình nhưng lúc nào cũng giữ được tâm thái bình an, lạc quan và vui vẻ. Họ thường ăn ngon hơn, ngủ sâu hơn, hồi phục nhanh hơn sau những mệt mỏi của cuộc sống và nhiều khi còn sống khỏe mạnh, bền bỉ hơn chúng ta tưởng. 

Điều đó cho thấy sức khỏe không chỉ là câu chuyện của cơ bắp, tim mạch hay dinh dưỡng. Cảm xúc cũng là một phần rất quan trọng của sức khỏe. 

Có lẽ vì vậy mà ngày nay, y học hiện đại không chỉ quan tâm đến bệnh tật của cơ thể mà còn chú ý nhiều hơn đến sức khỏe tinh thần. Hai điều ấy không tách rời nhau. Từ rất lâu trước đây, trong y học cổ truyền phương Đông đã có quan niệm “chữa tâm trước, chữa thân sau”. Cơ thể và cảm xúc luôn tác động qua lại. 

David Hawkins còn đưa ra một góc nhìn sâu hơn. Ông cho rằng khi chúng ta liên tục nuôi dưỡng sợ hãi, lo lắng, oán giận hay mặc cảm tội lỗi, cơ thể cũng phải mang theo gánh nặng của những cảm xúc ấy. Ngược lại, khi những cảm xúc tiêu cực dần được buông bỏ, cơ thể sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để phục hồi và tự chữa lành. 

Ông cũng kể lại những trải nghiệm rất thú vị. Chẳng hạn, khi vô tình bị nước sôi đổ lên tay, thay vì liên tục nghĩ: “Nóng quá!”, “Thế nào cũng bị phồng rộp!”, hãy chỉ lặng lẽ quan sát cảm giác nóng rát đang diễn ra trên da và để cảm giác ấy tự nhiên đi qua. Theo Hawkins, nếu không thêm vào sợ hãi và những phản ứng của tâm trí, tổn thương có thể nhẹ hơn chúng ta vẫn nghĩ. Ông cũng đưa ra ví dụ tương tự đối với những chấn thương nhẹ như trẹo mắt cá chân. Thay vì liên tục khẳng định: “Mình bị trẹo rồi!”, “Đau quá!”, hãy ngồi xuống, bình tĩnh quan sát cảm giác đau và để nó tự nhiên đi qua. Theo Hawkins, trong nhiều trường hợp, cơn đau có thể giảm nhanh hơn chúng ta vẫn nghĩ. 

Tiến thêm một bước nữa, Hawkins cho rằng rất nhiều niềm tin giới hạn và những “lập trình” từ gia đình, xã hội và truyền thông đã âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Ông tin rằng khi những lập trình ấy được nhận diện và buông bỏ, cơ thể có thể khơi dậy những khả năng tự chữa lành mạnh mẽ hơn, kể cả trong một số trường hợp bệnh nặng hay bệnh nan y. 

Tuy nhiên, theo hiểu biết của người đang viết những dòng này, đó có lẽ là những trường hợp rất đặc biệt, đòi hỏi một quá trình buông bỏ lâu dài cùng một đức tin và sự chuyển hóa nội tâm rất sâu sắc. Đối với đa số chúng ta, điều cần làm vẫn là kiểm tra sức khỏe định kỳ, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, đồng thời nuôi dưỡng những cảm xúc tích cực trong cuộc sống hằng ngày, cũng như trong suốt quá trình điều trị. Khi y học hiện đại và một đời sống tinh thần lành mạnh cùng đồng hành, cơ thể sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để hồi phục. 

Xin nhớ. Chăm sóc cảm xúc không thay thế thuốc men. Nhưng cảm xúc là một phần rất quan trọng của sức khỏe. Chăm sóc cảm xúc cũng chính là chăm sóc chính mình. 

Cảm xúc ảnh hưởng đến kết quả học tập. Nếu bạn còn đang đi học, có lẽ bạn đã từng trải qua tình huống này. Tối hôm trước, bạn học bài rất kỹ, làm thử đề cũng khá tốt và tin rằng mình đã nhớ hết. Thế nhưng vừa bước vào phòng thi, nhìn thấy giám thị phát đề, tim bắt đầu đập nhanh, tay hơi run, đầu óc bỗng trở nên trống rỗng. Những công thức, những định nghĩa hay những ý văn tưởng như đã thuộc lòng bỗng “không cánh mà bay”. 

Đã xảy ra chuyện gì? 

Không phải vì kiến thức biến mất. Cũng không phải vì bạn bỗng trở nên kém thông minh hơn chỉ trong vài phút. Cái thay đổi chính là cảm xúc. Khi lo lắng, sợ hãi hoặc căng thẳng quá mức, tâm trí rất khó tập trung. Toàn bộ sự chú ý bị kéo vào sợ hãi: “Lỡ làm không được thì sao?”, “Nếu điểm thấp thì sẽ thế nào?” Chính những suy nghĩ ấy đã chiếm mất không gian dành cho việc nhớ lại kiến thức. 

Có lẽ bạn cũng từng có trải nghiệm này: vừa ra khỏi phòng thi hoặc về đến nhà, khi tâm trạng đã bình tĩnh hơn thì bỗng nhiên nhớ ra ngay đáp án của những câu mình vừa bỏ trống. Nhiều người tiếc nuối thốt lên: “Giá lúc đó mình nhớ ra!” Thực ra, kiến thức vẫn ở đó. Chỉ là trong lúc căng thẳng, cảm xúc đã che phủ khả năng nhớ lại của chúng ta. 

Điều đó cũng cho thấy việc học không chỉ phụ thuộc vào thời gian ngồi trước bàn học, mà còn phụ thuộc vào trạng thái cảm xúc khi học và khi làm bài. Một tâm trí bình an thường tiếp thu nhanh hơn, nhớ lâu hơn và phát huy được hết khả năng của mình. 

Vì vậy, bên cạnh việc chăm chỉ học tập, hãy học thêm một kỹ năng rất quan trọng: nhận ra những cảm thọ đang xuất hiện trong thân tâm mình. Khi thấy lo lắng, đừng cố xua đuổi nó. Thay vào đó, hãy hướng sự chú ý vào những gì đang diễn ra trong cơ thể: tim có đang đập nhanh không, bụng có đang thắt lại không, cổ họng có đang khô hay nghẹn lại không? Chỉ cần nhận ra: “À, đây là cảm thọ của lo lắng.” Rồi cho phép cảm thọ ấy hiện diện và để nó tự nhiên đi qua. Khi những cảm thọ ấy lắng xuống, tâm trí cũng dần bình tĩnh hơn và khả năng tập trung, ghi nhớ sẽ trở lại. 

Xin nhớ. Điều cản trở việc học nhiều khi không phải là thiếu thông minh, mà là những cảm xúc tiêu cực đang che phủ khả năng vốn có của mình. Khi biết quan sát và buông bỏ những cảm thọ đang nuôi dưỡng các cảm xúc ấy, việc học cũng trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn. 

Cảm xúc ảnh hưởng đến IQ. Ngày nay, nhiều người biết đến chỉ số IQ (Intelligence Quotient) như một thước đo khả năng tư duy, phân tích và giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, có một điều thú vị là chỉ số IQ của bạn không phải lúc nào cũng được phát huy như nhau. 

Hãy tưởng tượng có hai học sinh có năng lực tương đương. Một bạn bước vào phòng thi với tâm trạng bình tĩnh, tự tin. Bạn còn lại thì vô cùng lo lắng, căng thẳng, trong đầu chỉ nghĩ: “Nếu làm không tốt thì sao?”, “Mình sẽ bị điểm kém mất thôi!” Mặc dù có cùng kiến thức và khả năng tư duy, người bình tĩnh thường sẽ đưa ra những quyết định sáng suốt hơn, ít mắc sai sót hơn và giải quyết vấn đề hiệu quả hơn. 

Điều đó không có nghĩa là IQ của người kia thấp hơn. Khả năng tư duy của họ vẫn còn nguyên. Chỉ là những cảm xúc tiêu cực như lo lắng, sợ hãi hay tức giận đã che phủ nó, giống như những đám mây che khuất ánh mặt trời. Mặt trời vẫn ở đó, nhưng ánh sáng tạm thời không thể chiếu xuống mặt đất. 

Không chỉ trong học tập mà cả trong cuộc sống nữa. Khi quá tức giận, chúng ta dễ nói hoặc làm những điều mà sau này phải hối tiếc. Khi quá sợ hãi, chúng ta không dám thử những cơ hội mới. Khi quá lo lắng, chúng ta thường chỉ nhìn thấy khó khăn mà không còn nhận ra những giải pháp đang ở ngay trước mắt.

Vì vậy, muốn phát huy hết khả năng của mình, không chỉ cần học thêm kiến thức mà còn cần học cách giữ cho cảm xúc được cân bằng. Một tâm trí bình an thường suy nghĩ sáng suốt hơn, nhìn vấn đề toàn diện hơn và đưa ra những quyết định khôn ngoan hơn. 

Xin nhớ. IQ giúp chúng ta biết nên làm gì. Nhưng cảm xúc lại quyết định chúng ta có làm được điều đó hay không. 

Trưởng thành về cảm xúc. Trong suốt nhiều năm, khi nói đến trí thông minh, người ta thường nhắc đến IQ– chỉ số phản ánh khả năng tư duy, học tập và giải quyết vấn đề. Nhưng càng về sau, các nhà tâm lý học càng nhận ra rằng chỉ thông minh thôi chưa đủ giúp một người sống hạnh phúc và thành công. 

Một người có thể rất giỏi toán, rất giỏi khoa học, nhưng lại dễ nổi nóng, khó hợp tác với người khác, không chịu nổi áp lực hoặc thường xuyên bị cảm xúc chi phối. Ngược lại, có những người không phải là thiên tài, nhưng họ biết giữ bình tĩnh, biết lắng nghe, biết cảm thông và biết xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp. Chính vì vậy, khái niệm EQ (Emotional Quotient) – trí tuệ cảm xúc – ngày càng được nhiều người quan tâm. 

Nói một cách đơn giản, EQ là khả năng nhận biết cảm xúc của chính mình, hiểu vì sao mình có cảm xúc ấy, biết lựa chọn cách phản ứng phù hợp, đồng thời thấu hiểu cảm xúc của người khác để xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp. Đặc biệt, trong xã hội hiện đại, khi con người ngày càng phải học tập và làm việc theo nhóm, EQ lại càng được coi trọng. Chắc hẳn bạn đã từng thấy các hoạt động team building ở trường học hay trong các doanh nghiệp. Những hoạt động ấy được tổ chức không chỉ để vui chơi mà còn giúp mọi người hiểu nhau, biết lắng nghe nhau, đồng cảm với nhau và phối hợp hiệu quả hơn trong công việc. Đó cũng chính là những biểu hiện của một EQ trưởng thành. Đó cũng chính là những biểu hiện của một người biết làm chủ cảm xúc của mình và biết tôn trọng cảm xúc của người khác. 

Nếu nhìn lại những gì chúng ta đã cùng thực hành trong cuốn sách này, bạn sẽ thấy đó cũng chính là quá trình nuôi dưỡng một EQ trưởng thành. Khi nhận ra cảm xúc đang xuất hiện, chúng ta hướng sự chú ý vào những cảm thọ trong cơ thể. Thay vì phản ứng ngay lập tức, chúng ta để những cảm thọ ấy tự nhiên đi qua. Nhờ vậy, ta không còn bị cảm xúc lôi kéo. Ta biết tha thứ nhiều hơn, biết ơn nhiều hơn và cũng sẵn sàng cho đi nhiều hơn. Tất cả đều là những biểu hiện của một người đang trưởng thành về cảm xúc. 

Điều thú vị là David R. Hawkins còn đi xa hơn cách hiểu thông thường về EQ. Phần lớn các tài liệu về trí tuệ cảm xúc tập trung vào việc quản lý cảm xúc: khi giận thì biết kiềm chế, khi lo thì biết trấn tĩnh, khi buồn thì biết lấy lại cân bằng. Nhưng Hawkins đề nghị một con đường sâu hơn. Theo ông, mục tiêu không chỉ là kiểm soát cơn giận, mà là chuyển hóa để cơn giận ngày càng ít xuất hiện. Không chỉ cố gắng đè nén nỗi sợ, mà nhận diện và buông bỏ những cảm thọ đang nuôi dưỡng nỗi sợ ấy. Khi gốc rễ được tháo gỡ, cảm xúc tiêu cực cũng dần mất đi sức mạnh. 

Nói cách khác, EQ giúp chúng ta quản lý cảm xúc; còn phương pháp buông bỏ giúp chúng ta chuyển hóa cảm xúc. Hai cách tiếp cận ấy không đối lập mà bổ sung cho nhau, cùng hướng đến một mục tiêu chung: giúp con người sống bình an, sáng suốt và hạnh phúc hơn. 

Cảm xúc ảnh hưởng đến các mối quan hệ. Con người không ai sống một mình. Chúng ta sống trong gia đình, học tập cùng bạn bè, rồi sau này làm việc với đồng nghiệp, xây dựng gia đình và nuôi dạy con cái. Vì vậy, chất lượng các mối quan hệ gần như quyết định chất lượng cuộc sống của mỗi người. 

Thú vị là các mối quan hệ thường không được quyết định bởi việc chúng ta thông minh đến đâu hay nói năng khéo léo đến mức nào, mà bởi trạng thái cảm xúc mà chúng ta mang đến cho người khác. 

Một người thường xuyên cáu gắt, chỉ trích, nghi ngờ hay nổi nóng rất khó giữ được những tình bạn lâu dài. Ban đầu mọi người có thể thông cảm, nhưng nếu ngày nào cũng phải tiếp nhận nguồn năng lượng tiêu cực như thế, họ sẽ tìm cách tránh xa. 

Ngược lại, một người biết lắng nghe, biết xin lỗi khi mình sai, biết cảm ơn khi được giúp đỡ và biết tha thứ cho những lỗi lầm nhỏ của người khác thường khiến mọi người cảm thấy dễ chịu khi ở bên cạnh. Người đó không cần cố gắng lấy lòng ai, nhưng vẫn được yêu quý và tin cậy. Nói thế không có nghĩa là họ hoàn hảo hay không bao giờ tức giận. Khác biệt ở chỗ, họ không để cảm xúc tiêu cực điều khiển cách mình đối xử với người khác. Khi nhận ra mình đang bực bội hay tổn thương, họ biết dừng lại, quan sát và để cảm xúc ấy dần lắng xuống trước khi nói hay hành động. 

Người xưa có câu: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.” Một lời nói nhẹ nhàng đôi khi hóa giải được một mâu thuẫn lớn. Một lời xin lỗi chân thành có thể hàn gắn mối quan hệ tưởng như đã ở bên bờ vực của đổ vỡ. Và một lời cảm ơn đúng lúc có thể sưởi ấm trái tim của cả hai người. 

Xin nhớ. Người khác có thể quên bạn đã nói gì, quên bạn đã làm gì, nhưng họ thường nhớ rất lâu cảm giác mà bạn mang lại cho họ. Vì vậy, chăm sóc cảm xúc của mình cũng chính là chăm sóc những mối quan hệ quý giá trong cuộc đời. 

Cảm xúc ảnh hưởng đến quá trình sáng tạo. Có lẽ bạn cũng từng có trải nghiệm này. Có những hôm ngồi hàng giờ trước trang giấy trắng hay màn hình máy tính mà không nghĩ ra được điều gì. Càng cố nghĩ, đầu óc càng rối. Nhưng rồi chỉ cần đứng dậy đi dạo một lát, tắm nước ấm, ngồi uống một tách trà hay đơn giản là ngắm một hàng cây trước cửa sổ, ý tưởng lại bất ngờ xuất hiện. Đấy không phải là ngẫu nhiên. 

Khi tâm trí quá căng thẳng, lo lắng hay sợ hãi, phần lớn năng lượng của não bộ được huy động để đối phó với áp lực. Lúc ấy, chúng ta có xu hướng suy nghĩ theo lối cũ, lặp lại những gì đã biết và rất khó nhìn ra những khả năng mới. 

Ngược lại, khi tâm được thư giãn và bình an hơn, các ý tưởng dường như có thêm không gian để kết nối với nhau. Những điều tưởng chừng không liên quan bỗng ghép lại thành một lời giải mới. Nhiều nhà khoa học, nhà văn, nhạc sĩ hay họa sĩ đều kể rằng những ý tưởng quan trọng nhất của họ không xuất hiện khi đang căng óc suy nghĩ, mà trong lúc đi bộ, tắm, ngồi uống trà, ngắm thiên nhiên hay vừa thức dậy sau một giấc ngủ ngon. Có lẽ đó là cái mà nhiều người vẫn gọi là linh cảm. 

Có người nói vui rằng: Linh cảm không thích gõ cửa một căn phòng đang đầy tiếng ồn. Khi tâm trí lắng xuống, nó mới nhẹ nhàng bước vào. Nói thế không có nghĩa là chỉ cần thư giãn là thành công. Muốn có những ý tưởng tốt, trước hết chúng ta vẫn phải học tập, quan sát, tích lũy kiến thức và làm việc nghiêm túc. Nhưng bên cạnh chăm chỉ, một tâm trí bình an sẽ giúp những điều đã tích lũy được kết nối với nhau theo những cách mới mẻ hơn. 

Xin nhớ. Sáng tạo không chỉ đến từ trí thông minh. Nó còn nảy nở trong một tâm hồn biết thả lỏng và bình an. 

Cảm xúc ảnh hưởng đến việc làm và thành công. Cảm xúc không chỉ ảnh hưởng đến quá trình tìm kiếm việc làm như đã nói trong phần Chấp nhận, mà còn tạo được ảnh hưởng rất lớn đến kết quả của công việc chúng ta đang làm. 

Nhiều người vẫn nghĩ rằng người thành công nhất là người thông minh nhất. Thực tế không hẳn như vậy. Có rất nhiều người có năng lực nhưng lại bỏ cuộc quá sớm chỉ vì một lần thất bại, một lời chê bai hay một biến cố bất ngờ. Trong khi đó, có những người năng lực chỉ ở mức bình thường nhưng lại đi được rất xa. Họ không giỏi hơn những người khác. Họ chỉ có một ưu điểm rất lớn: không dễ bị những cảm xúc tiêu cực hạ gục. Khi gặp thất bại, họ buồn nhưng không tuyệt vọng. Khi được góp ý, họ lắng nghe thay vì nổi giận. Khi bị từ chối, họ coi đó là một bài học để làm tốt hơn trong những lần sau. Họ hiểu rằng một thất bại không quyết định cả cuộc đời mình. 

Có người từng nói: Thành công không phải là không bao giờ thất bại, mà là mỗi lần vấp ngã đều biết đứng dậy. Đằng sau khả năng đứng dậy ấy chính là lòng Can đảm mà chúng ta đã nói đến trong chương trước. Can đảm không phải là không biết sợ. Can đảm là vẫn bước tiếp dù trong lòng vẩn còn sợ hãi. Chính vì vậy, nhiều người thành công không phải vì họ chưa từng thất bại, mà vì họ không để thất bại trở thành nơi mình dừng lại. 

Một điều thú vị nữa là, khi tâm trí bình an hơn, chúng ta cũng làm việc hiệu quả hơn. Ít nóng vội hơn, ít có những quyết định bốc đồng hơn và cũng dễ dàng hợp tác với người khác hơn. Trong môi trường học tập hay làm việc hiện nay, khả năng phối hợp với đồng đội nhiều khi còn quan trọng không kém năng lực chuyên môn. 

Xin nhớ. Thành công không chỉ được xây dựng bằng kiến thức và kỹ năng. Nó còn được xây dựng bằng cách chúng ta đối diện với những cảm xúc của chính mình. Người biết nhận ra, chấp nhận và chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực thường có đủ bình tĩnh và kiên trì để đi xa hơn trên con đường mình đã chọn. 

Cảm xúc ảnh hưởng đến hạnh phúc. Có người rất giàu nhưng lúc nào cũng lo lắng, căng thẳng và bất an. Có người cuộc sống còn nhiều thiếu thốn nhưng vẫn luôn mỉm cười và cảm thấy đủ đầy. 

Ai hạnh phúc hơn? 

Có lẽ câu trả lời không nằm ở số tiền trong tài khoản, mà nằm ở trạng thái cảm xúc mà người ấy đang sống mỗi ngày. Hạnh phúc không chỉ đến từ cái ta có. Mà còn từ cách ta cảm nhận cái mình đang có. 

Trong một số tác phẩm của mình, David Hawkins còn chỉ ra những mối tương quan khá thú vị giữa các tầng cảm xúc với sức khỏe, khả năng làm việc, mức độ thành công và cảm giác hạnh phúc của con người. Chúng ta không cần đi sâu vào những con số ấy ở đây. Chỉ cần quan sát cuộc sống quanh mình cũng có thể thấy phần nào điều đó. 

Ở những nơi mà nhiều người thường xuyên sống trong sợ hãi, giận dữ, tuyệt vọng hay oán hận, cuộc sống thường trở nên nặng nề hơn. Các mối quan hệ dễ phát sinh xung đột hơn, con người khó tin tưởng nhau hơn và việc cùng nhau xây dựng một cuộc sống tốt đẹp cũng trở nên khó khăn hơn. Ngược lại, ở những gia đình, tập thể hay cộng đồng mà nhiều người biết yêu thương, biết cảm thông, biết hợp tác và biết chịu trách nhiệm, bầu không khí thường nhẹ nhàng hơn. Con người dễ dàng giúp đỡ nhau hơn, làm việc hiệu quả hơn và cũng cảm thấy hạnh phúc hơn. 

Nói thế không có nghĩa là chỉ cần thay đổi cảm xúc thì mọi khó khăn của cuộc sống đều biến mất. Nhưng khi cảm xúc của mỗi người dần chuyển theo hướng tích cực hơn, chính họ cũng góp phần làm cho gia đình, tập thể và xã hội của mình trở nên tốt đẹp hơn. 

Có lẽ vì vậy mà hạnh phúc không chỉ là món quà chúng ta nhận được từ cuộc sống. Hạnh phúc còn là điều mỗi người đang âm thầm góp phần tạo ra cho chính mình và cho những người xung quanh. 

Xin nhớ. Hạnh phúc không phải là đích đến ở cuối con đường. Hạnh phúc là cách chúng ta bước đi trên chính con đường ấy. 

Cảm xúc còn lan truyền. Nhiều người lầm tưởng rằng cảm xúc của mình là điều bí mật, chỉ mình mình biết. Nhưng thực ra không phải vậy. 

Bạn có bao giờ để ý thấy rằng vừa về tới nhà, chưa kịp nói câu nào mà mẹ đã hỏi: “Có chuyện gì thế con? Bị điểm kém à?” Hoặc đứa em gái tinh nghịch bỗng trêu: “Anh X nghỉ chơi với chị rồi à?” 

Làm sao họ biết, trong khi bạn chưa nói gì hết? 

Nếu bạn chưa từng gặp những tình huống như thế, thì hãy thử để ý đến chú chó trong nhà. Khi bạn trở về với tâm trạng vui vẻ, nó thường chạy đến vẫy đuôi mừng rỡ. Nhưng nếu bạn bước vào nhà với vẻ mặt căng thẳng, bực bội hay nặng nề, nhiều khi nó lại lặng lẽ đứng xa quan sát. Dường như các loài vật cảm nhận được trạng thái của chúng ta tinh tế hơn ta vẫn nghĩ. Thậm chí, một số công trình nghiên cứu và một số trường phái tu luyện còn cho rằng thực vật cũng có thể cảm nhận được môi trường xung quanh theo những cách mà khoa học vẫn đang tiếp tục khám phá. Điều đó đúng đến đâu có lẽ còn cần thời gian để kiểm chứng. Nhưng nếu nhờ vậy mà chúng ta biết yêu quý và trân trọng hơn mọi sự sống quanh mình thì đó cũng đã là một điều rất đáng quý. 

Trong dân gian cũng có một kinh nghiệm thú vị về việc nuôi dấm mẻ. Nhiều người làm bếp lâu năm kể rằng, bình dấm mẻ không chỉ cần được cho ăn đúng cách mà còn cần được quan tâm, chăm sóc. Khi bị bỏ mặc quá lâu, dấm mẻ thường yếu dần rồi chết, dù vẫn được cho ăn đầy đủ. Kinh nghiệm ấy được truyền lại qua nhiều thế hệ và khiến không ít người suy ngẫm về mối liên hệ giữa sự sống và sự quan tâm mà con người dành cho nó. 

Một ví dụ khác được nhiều người biết đến là khảo nghiệm của Masaru Emoto trong cuốn Thông điệp của nước (The Hidden Messages in Water). Ông cho rằng khi nước tiếp nhận những lời cầu nguyện hay những cảm xúc yêu thương, các tinh thể băng hình thành sẽ có cấu trúc hài hòa và đẹp hơn; còn khi tiếp nhận những lời nói giận dữ hay thù ghét, hình dạng của chúng trở nên méo mó hơn. Những khảo nghiệm này đã thu hút sự quan tâm của rất nhiều người trên thế giới, nhưng cũng còn gây nhiều tranh luận trong giới khoa học. Dù vậy, chúng vẫn gợi cho chúng ta một câu hỏi đáng suy ngẫm: liệu cảm xúc của con người có ảnh hưởng đến thế giới xung quanh nhiều hơn chúng ta vẫn nghĩ? 

Từ xa xưa, cha ông ta cũng đã đúc kết một kinh nghiệm rất sâu sắc: “Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu.” Những người có cùng cách nghĩ, cùng cảm xúc và cùng chí hướng thường dễ tìm đến nhau, đồng cảm với nhau và ảnh hưởng lẫn nhau. Có lẽ vì vậy mà người xưa cũng luôn nhắc chúng ta phải biết chọn bạn mà chơi, chọn môi trường mà sống và chọn những điều tốt đẹp để nuôi dưỡng tâm hồn. 

Có thể chúng ta chưa hiểu hết cơ chế của những hiện tượng ấy. Nhưng có một điều gần như ai cũng có thể cảm nhận được: khi bước vào một căn phòng đầy tiếng cười, ta thường thấy lòng mình nhẹ nhàng hơn; còn khi ở giữa một bầu không khí căng thẳng, nặng nề, chính mình cũng dễ trở nên mệt mỏi và bất an. 

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là bạn nói gì hay làm gì, mà còn là con người mà bạn đang là. Mỗi ngày, chúng ta không chỉ sống bằng lời nói và hành động. Chúng ta còn đang âm thầm lan tỏa đến những người xung quanh trạng thái cảm xúc mà mình đang mang trong lòng. Xin hãy tỉnh giác với trạng thái cảm xúc của mình. Bởi trước khi lời nói được cất lên hay hành động được thực hiện, chính con người mà bạn đang là đã âm thầm tác động đến thế giới xung quanh rồi. 

Nâng cảm xúc lên mỗi ngày. Nếu cảm xúc ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe, học hành, các mối quan hệ, việc làm và hạnh phúc của chúng ta như vậy thì câu hỏi tiếp theo là: “Làm sao nuôi dưỡng những cảm xúc tích cực mỗi ngày?” 

Có lẽ điều đầu tiên là hãy chú ý đến những gì mình tiếp xúc hằng ngày. 

Con người không chỉ được nuôi lớn bằng thức ăn, mà còn bằng những điều mắt thấy, tai nghe và tâm trí tiếp nhận. Mỗi bộ phim chúng ta xem, mỗi cuốn sách chúng ta đọc, mỗi cuộc trò chuyện chúng ta tham gia và mỗi thông tin chúng ta tiếp nhận đều âm thầm để lại dấu ấn trong tâm trí. 

Vì vậy, nếu muốn nuôi dưỡng sự bình an, hãy hạn chế tiếp xúc với những gì liên tục kích thích sợ hãi, giận dữ và bạo lực. Đó có thể là những bộ phim chỉ khai thác cảnh đánh nhau, giết chóc; những video gieo rắc thù hận hay hoảng loạn trên mạng xã hội; những nhóm người lúc nào cũng chỉ than phiền, chỉ trích và bi quan; hoặc những lễ hội mang tính sát sinh, kích động và cuồng nhiệt quá mức. 

Nói thế không có nghĩa là chúng ta phải trốn tránh cuộc sống hay sợ hãi những điều tiêu cực. Cuộc sống vốn luôn có đủ cả niềm vui lẫn nỗi buồn và khó khăn. Nhưng chúng ta có quyền lựa chọn điều gì sẽ được phép ở lại lâu trong tâm trí mình. 

Trí tò mò đôi khi sẽ thôi thúc chúng ta đến xem một cảnh bạo lực hay đọc một câu chuyện giật gân. Đó là chuyện rất bình thường. Nhưng nếu luôn giữ được tỉnh giác, bạn sẽ nhận ra rằng mình hoàn toàn có quyền lựa chọn. Không phải điều gì cũng cần phải xem. Không phải điều gì cũng cần phải biết. Không phải nơi nào đông người cũng đáng để đến. 

Có một nguyên lý rất đơn giản: Điều gì được lặp lại nhiều lần sẽ âm thầm nuôi dưỡng cảm xúc của chúng ta. Nếu mỗi ngày tâm trí được nuôi dưỡng bằng thái độ biết ơn, tình yêu thương, những cuốn sách hay, những con người tích cực và những việc làm tử tế, những cảm xúc ấy sẽ dần trở thành một phần của con người chúng ta. Ngược lại, nếu mỗi ngày đều tiếp xúc nhiều với sợ hãi, giận dữ, ganh ghét và bạo lực, đừng ngạc nhiên khi chính những cảm xúc ấy ngày càng lớn lên trong lòng mình. 

Tâm trí cũng giống như một khu vườn. Gieo gì thì gặt nấy. 

Vì vậy, hãy lựa chọn thật cẩn thận những gì mình đọc, những gì mình xem, những gì mình lắng nghe và cả những người mình thường xuyên muốn ở bên cạnh. 

Bởi cuối cùng, chúng ta sẽ dần trở thành điều mà mình nuôi dưỡng mỗi ngày. 

Tóm lại, trong chương này, tôi muốn chia sẻ với bạn một vài điều rất giản dị nhưng cũng vô cùng quan trọng. Quan trọng nhất không phải là việc bạn làm. Cũng không phải là điều bạn nói. Mà là con người mà bạn đang là. 

Con người ấy được hình thành từng ngày từ cách bạn suy nghĩ, từ những cảm xúc bạn thường nuôi dưỡng và từ cách bạn đối mặt với những gì xảy ra trong cuộc đời này. 

Chúng ta để lại dấu ấn với những người xung quanh, không chỉ bằng lời nói hay hành động, mà còn bằng trạng thái cảm xúc của chính mình. Một nụ cười chân thành có thể làm nhẹ lòng một người đang mệt mỏi. Một ánh mắt bình an có thể đem lại cảm giác an toàn cho người khác. Ngược lại, căng thẳng, nóng giận hay bất an của chúng ta cũng dễ dàng lan truyền mà nhiều khi chính mình không hề nhận ra.

 Vì vậy, hãy tập tỉnh giác với cảm xúc ngay từ khi chúng vừa sinh khởi. Khi nhận ra một cảm xúc tích cực như biết ơn, yêu thương hay bình an, hãy trân trọng và nuôi dưỡng nó. Khi nhận ra một cảm xúc tiêu cực như sợ hãi, giận dữ hay ganh tị, đừng vội chống lại hay trách móc mình. Thay vào đó, hãy quay về cảm thọ đang hiện diện trong thân và tâm, cho phép nó ở đó và để nó tự nhiên đi qua. Mỗi lần làm được như vậy, là bạn đã tiến thêm một bước trên con đường trưởng thành. 

Có thể hôm nay bạn chưa cảm nhận được nhiều thay đổi. Nhưng nếu mỗi ngày bớt đi một chút sợ hãi, bớt đi một chút nóng giận, thêm một chút biết ơn, thêm một chút yêu thương và thêm một chút bình an, thì sau một năm, sau mười năm, bạn sẽ ngạc nhiên khi nhìn lại chính mình. 

Xin nhớ. Cuộc đời không chỉ được tạo nên bởi những quyết định lớn lao hay những sự kiện đặc biệt. Nó được dệt nên từ hàng ngàn cảm xúc nhỏ bé mà chúng ta lựa chọn nuôi dưỡng mỗi ngày. 

Hãy chăm sóc cảm xúc của mình như chăm sóc một khu vườn. Mỗi cảm xúc tích cực là một hạt giống tốt. Mỗi lần buông bỏ được một cảm xúc tiêu cực là một lần nhổ đi một bụi cỏ dại. Theo thời gian, khu vườn ấy sẽ nở đầy những bông hoa của bình an, lòng biết ơn và tình yêu thương. 

Và cũng từ đó, một cuộc đời bình an và hạnh phúc sẽ lớn lên, không phải như một phép màu đến từ bên ngoài, mà như kết quả tự nhiên của những điều tốt đẹp bạn đã âm thầm vun đắp trong chính mình mỗi ngày. 

 

Chương 13 

Sống với Sức mạnh đích thực 

Suốt cuốn sách này, chúng ta đã nói rất nhiều về cảm xúc. Nhưng đến đây, có lẽ cần nhắc lại một điều quan trọng nhất của phương pháp buông bỏ. 

Khi thực hành, điều chúng ta thật sự buông bỏ không phải là cảm xúc, mà là những cảm thọ đang được cảm nhận trong thân và tâm. 

Cảm xúc như sợ hãi, tức giận, mặc cảm tội lỗi hay ganh tị chỉ là những trạng thái mà chúng ta nhận biết và gọi tên. Ẩn phía dưới mỗi cảm xúc ấy luôn có một cảm thọ đang được cơ thể cảm nhận: co thắt trong lồng ngực, mặt nóng bừng lên, cảm giác nặng nề trong ổ bụng, tim đập dồn dập hay cổ họng nghẹn lại. 

Thay vì chống lại cảm xúc hoặc cố gắng xua đuổi nó, chúng ta chỉ cần quay về với chính cảm thọ ấy, cho phép nó hiện diện và để nó tự nhiên đi qua.      

Kỳ lạ là khi không còn phải dùng quá nhiều sức để chống lại những cảm xúc tiêu cực, chúng ta lại trở nên mạnh mẽ hơn. Sức mạnh ấy không đến từ việc chiến thắng người khác, mà từ việc làm chủ chính mình. Không phải sức mạnh của sự áp đặt, cưỡng ép hay hơn thua, mà là sức mạnh của sự bình tĩnh, sáng suốt và bình an từ bên trong.                            

 Có lẽ đó cũng là điều David Hawkins muốn gửi gắm khi ông phân biệt rất rõ giữa Force (Bạo lực/Cưỡng ép) và Power (Sức mạnh đích thực). Force là sức mạnh của ép buộc, kiểm soát và đối kháng. Power là sức mạnh tự nhiên của sự thật, tình yêu thương và bình an. Một bên cần tiêu hao rất nhiều năng lượng để duy trì; bên kia chỉ đơn giản là hiện hữu, nhưng lại có khả năng ảnh hưởng và chuyển hóa rất lớn. 

Khi cảm thọ được để tự nhiên đi qua, cảm xúc cũng dần lắng xuống. Đó chính là cốt lõi của phương pháp Letting Go. 

Có một điều cũng cần được phân biệt. Buông bỏ không phải là kìm nén cảm xúc. Nhiều người từ nhỏ đã được dạy rằng: “Đừng khóc.” “Đừng giận.” “Đừng sợ.” “Phải mạnh mẽ lên.” Thế là họ cố gắng đè nén những gì mình đang cảm thấy. Bề ngoài có vẻ bình tĩnh, nhưng bên trong những cảm thọ ấy vẫn còn nguyên và có khi ngày càng tích tụ thêm. 

Phương pháp buông bỏ lại hoàn toàn khác. Chúng ta không phủ nhận cảm xúc, cũng không cố gắng ép nó biến mất. Chúng ta chỉ nhận ra cảm thọ đang hiện diện, cho phép nó có mặt và để nó tự nhiên đi qua.

 Xin nhớ. Tâm trí rất thích kể chuyện. Nó kể về quá khứ để chứng minh mình đã đúng, và kể về tương lai để lo lắng điều chưa xảy ra. Nhưng cuộc sống thật chỉ diễn ra trong khoảnh khắc hiện tại. Mỗi khi nhận ra tâm trí đang kể chuyện, hãy nhẹ nhàng quay về với cảm thọ đang hiện diện. Khi cảm thọ tan đi, câu chuyện cũng dần khép lại. 

Chính vì vậy, buông bỏ không phải là việc chỉ làm trong những khóa tu hay những kỳ nghỉ đặc biệt. Đó là một cách thực hành ngay trong cuộc sống hằng ngày. Mỗi lần nhận ra và buông bỏ được một cảm thọ tiêu cực, chúng ta như trút xuống một phần gánh nặng trong lòng. Theo thời gian, nhiều người nhận thấy mình ngủ ngon hơn, bình tĩnh hơn, các mối quan hệ hài hòa hơn và cuộc sống cũng trở nên nhẹ nhàng hơn. 

Buông bỏ không phải là việc chỉ làm khi cuộc sống gặp vấn đề. Đó là một cách chăm sóc thân và tâm mỗi ngày, để mỗi ngày chúng ta sống nhẹ hơn, tự do hơn và bình an hơn ngày hôm qua.

CHUYỂN HÓA CẢM XÚC (5)

 

Chương 11 

Những cảm xúc tích cực 

Lưu ý: Để thuận tiện cho việc trình bày, trong chương này chúng ta sẽ sử dụng thang đo các trạng thái cảm xúc tương ứng với các tầng tâm thức do David R. Hawkins đề xuất. Trong cuốn sách này, chúng ta chỉ tập trung vào ý nghĩa thực tiễn của các trạng thái cảm xúc ấy đối với đời sống hằng ngày. Cơ sở lý thuyết, phương pháp hiệu chỉnh và những ứng dụng rộng hơn của các tầng tâm thức được trình bày đầy đủ trong tác phẩm Power vs. Force: The Hidden Determinants of Human Behavior (David R. Hawkins, [1995], 2012). 

Sau khi đã dành nhiều chương để tìm hiểu những cảm xúc tiêu cực và học cách để chúng tự đi qua, có lẽ bạn sẽ đặt ra một câu hỏi: 

Sau khi buông bỏ thì điều gì sẽ xuất hiện? Nhiều người nghĩ rằng buông bỏ sẽ khiến con người trở nên thờ ơ, không còn động lực hay cảm xúc. Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. 

Khi những lớp sợ hãi, tức giận, mặc cảm hay ham muốn dần lắng xuống, những phẩm chất tốt đẹp vốn đã có sẵn trong mỗi chúng ta sẽ dần bộc lộ. Chúng không phải là thứ được tạo ra, mà giống như ánh mặt trời vốn luôn ở phía trên những đám mây. Chỉ cần mây tan đi, ánh sáng sẽ tự nhiên hiện ra. 

David R. Hawkins gọi đó là những tầng năng lượng cao hơn của con người. Trong phạm vi cuốn sách này, chúng ta chỉ cùng nhau tìm hiểu năm trạng thái tiêu biểu: Can đảm, Chấp nhận, Yêu thương, Yêu thương vô điều kiện và Bình an. 

1. Can đảm 

Theo thang đo tâm thức của Hawkins, Can đảm là cột mốc rất đặc biệt. Đây là ranh giới giữa những trạng thái khiến con người ngày càng yếu đi và những trạng thái giúp con người trở nên mạnh mẽ hơn. 

Can đảm không có nghĩa là không còn sợ hãi hay những cảm xúc tiêu cực khác. Người can đảm vẫn có thể trải qua những cảm xúc ấy, nhưng họ không để chúng quyết định cuộc đời mình. Họ dám thử. Dám sai. Dám học hỏi. Dám đứng dậy sau mỗi lần thất bại. Quan trọng hơn cả, họ không còn coi mình là nạn nhân của hoàn cảnh. 

Một học sinh nhận được điểm thấp có thể đổ lỗi cho đề khó, cho giáo viên hay cho vận may. Nhưng bạn đó cũng có thể tự hỏi: “Mình cần học khác đi như thế nào?” Một người thất bại trong công việc có thể oán trách số phận. Nhưng cũng có thể bình tĩnh nhìn lại những điều mình còn thiếu để tiếp tục tiến lên. 

Sự khác biệt không nằm ở hoàn cảnh, mà nằm ở thái độ. Từ đây, con người bắt đầu chuyển từ Force (Bạo lực/Cưỡng ép) sang Power (Sức mạnh đích thực). 

Force là cố gắng ép buộc, cạnh tranh và chống đối. Power là sức mạnh đến từ sự bình tĩnh, sáng suốt và trách nhiệm. Chỉ cần có lòng can đảm, bạn đã bước được bước đầu tiên trên con đường ấy. 

Nhân đây, xin kể một câu chuyện có thật của chính tôi. Cách đây hơn bốn mươi năm, tôi muốn xuất ngũ để chuyển sang làm việc trong lĩnh vực dầu khí. Đó là một quyết định không hề dễ dàng. Chuyển ngành là một công việc hoàn toàn mới, đầy băn khoăn và cũng không ít rủi ro. 

Một người bạn đã động viên tôi: 

– Ông Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí trước đây cũng là một vị tướng chuyển ngành. Chắc chắn “cụ” ấy rất quý bộ đội. Ông cứ mặc quân phục chỉnh tề, đeo quân hàm đàng hoàng rồi xin vào gặp. 

Tôi vẫn ngần ngại: 

– Nhưng nếu “cụ” ấy đuổi ra thì sao? 

Anh bạn cười: 

– Thì ông vẫn là ông chứ có mất gì đâu! 

Chỉ một câu nói ngắn gọn ấy đã làm tôi bừng tỉnh. Hóa ra điều giữ chân mình không phải là hoàn cảnh, mà là nỗi sợ bị từ chối, bị mất mặt. Đằng sau thái độ do dự ấy là cả sợ hãi lẫn một chút kiêu hãnh của bản ngã. 

Khi nhận ra điều đó, tôi lấy hết can đảm để đi gặp ông Tổng cục trưởng. Kết quả là tôi đã được chuyển sang làm việc trong ngành dầu khí – một lĩnh vực mà sau này tôi có nhiều cơ hội cống hiến hơn cho xã hội, đồng thời cũng có điều kiện chăm lo tốt hơn cho gia đình. 

Nhìn lại, tôi hiểu rằng nếu hôm ấy để sợ hãi quyết định, có lẽ cuộc đời mình đã đi theo một hướng hoàn toàn khác. Đôi khi, can đảm không phải là làm những việc phi thường. Nó chỉ là dám gõ cánh cửa mà mình vẫn luôn sợ phải gõ. 

2. Chấp nhận 

Có một câu nói rất hay của David R. Hawkins: “Acceptance is not resignation.” Có thể hiểu đơn giản: Chấp nhận không phải là đầu hàng. Chấp nhận là nhìn sự việc đúng như nó đang là. 

Nếu hôm nay trời mưa, việc đầu tiên cần làm là thừa nhận rằng trời đang mưa. Sau đó mới quyết định nên mang ô, mặc áo mưa hay chờ trời tạnh. Nếu cứ khăng khăng: “Tại sao lại mưa?” thì trời vẫn mưa như cũ. 

Cuộc sống cũng vậy. Có người sinh ra trong một gia đình đủ đầy. Có người lớn lên giữa rất nhiều khó khăn. Có người học nhanh. Có người phải cố gắng nhiều hơn. 

Chấp nhận không có nghĩa là từ bỏ nỗ lực thay đổi. Nó chỉ có nghĩa là thôi chống lại sự thật. Khi không còn chống đối, toàn bộ năng lượng trước đây dùng để than phiền sẽ được dành cho việc tìm giải pháp. Đó là một sự thay đổi rất lớn. 

Người có thái độ chấp nhận không còn mất quá nhiều thời gian để hỏi: “Tại sao chuyện này lại xảy ra với mình?” Mà họ bắt đầu hỏi: “Bây giờ mình có thể làm gì?” Chỉ một câu hỏi khác đi cũng có thể mở ra cả một con đường mới. 

Những người sống với thái độ chấp nhận thường không tự tạo áp lực quá lớn cho bản thân. Khi đi thi, họ có thể tự nhủ: “Đỗ đại học năm nay thì rất tốt. Nếu chưa đỗ, mình sẽ tiếp tục cố gắng vào năm sau. Mà nói cho cùng, rất nhiều người thành công trên thế giới cũng không đi theo một con đường giống nhau. Điều quan trọng là không ngừng học hỏi và trưởng thành.” 

Khi đi xin việc, họ cũng nghĩ: “Nếu được nhận thì thật tuyệt. Nếu chưa được nhận thì cũng không sao. Biết đâu ngày mai mình lại gặp một cơ hội còn phù hợp hơn.” 

Đó không phải là thái độ hời hợt hay thiếu quyết tâm. Họ vẫn cố gắng hết sức, nhưng không đặt toàn bộ hạnh phúc của mình vào một kết quả duy nhất. 

Nhân đây, xin kể một câu chuyện có thật. Một người bạn của tôi có hai bằng đại học. Cách đây hơn bốn mươi năm, tìm được một công việc tốt ở Hà Nội không hề dễ. Sau một thời gian chờ đợi, chị chấp nhận làm trưởng buồng cho một khách sạn tư nhân. Nhiều người cho rằng như vậy là lãng phí việc học, nhưng chị vẫn làm công việc của mình một cách nghiêm túc và vui vẻ. Một ngày nọ, một doanh nhân người Ấn Độ đến lưu trú tại khách sạn. Qua những lần trò chuyện, ông nhận thấy chị có năng lực và khả năng giao tiếp tốt nên mời chị về làm Giám đốc đối ngoại cho một xí nghiệp mía đường ở miền Trung. 

Khi nhận việc, chị mới biết xí nghiệp đang gặp rất nhiều khó khăn vì nằm ở vùng không có đủ nguyên liệu. Sau nhiều nỗ lực khảo sát và vận động, chị đã góp phần chuyển xí nghiệp đến một nơi có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển vùng mía. Xí nghiệp dần làm ăn khởi sắc, nhiều hộ nông dân trong vùng cũng có cuộc sống khá giả hơn nhờ cây mía. 

Nhìn lại câu chuyện này, tôi càng tin rằng cuộc sống đôi khi mở ra những cánh cửa rất bất ngờ. Nếu lúc đó chị chỉ khăng khăng đòi đúng một công việc “xứng đáng với hai tấm bằng đại học” thì có lẽ cơ hội ấy đã không bao giờ xuất hiện. 

Xin nhớ. Chấp nhận không phải là từ bỏ mục tiêu. Chấp nhận là sẵn sàng bước đi từ nơi mình đang đứng và tin rằng, nếu luôn cố gắng với một tâm thế rộng mở, cuộc sống sẽ dẫn mình đến những điều tốt đẹp theo cách mà nhiều khi ta không ngờ tới. 

3. Yêu thương 

Trong đời sống hằng ngày, chúng ta thường dùng từ “yêu” để chỉ rất nhiều trạng thái khác nhau. “Tôi yêu vì bạn làm tôi hạnh phúc.” “Tôi yêu vì bạn thuộc về tôi.” “Tôi yêu nếu...” Đó vẫn là tình yêu pha lẫn sở hữu, kỳ vọng và sợ mất. Khi những điều kiện ấy không còn, tình yêu cũng dễ biến thành thất vọng, trách móc hoặc giận dữ. 

Nhưng Hawkins nói đến một trạng thái khác. Đó là yêu thương như một phẩm chất tự nhiên của tâm hồn. Người cha thức khuya chăm con ốm. Người mẹ âm thầm chuẩn bị bữa cơm mỗi ngày. Một bác sĩ tận tụy với bệnh nhân. Thầy cô giáo kiên nhẫn với học trò. Một người tình nguyện giúp đỡ người xa lạ.

 Họ không làm những điều ấy để chứng minh mình tốt hơn ai. Họ làm vì có tâm yêu thương. Thú vị là càng yêu thương, con người càng cảm thấy hạnh phúc. Yêu thương không làm chúng ta nghèo đi. Ngược lại, nó làm cho cuộc sống trở nên phong phú hơn. 

Vì yêu thương, chúng ta sẵn sàng làm những việc mà nếu không có tình yêu, dù được trả bao nhiêu tiền cũng chưa chắc đã làm. Vì yêu thương đất nước quê hương, mà biết bao người đã sẵn sàng hy sinh cả mạng sống của mình để bảo vệ Tổ quốc. Vì thương đồng bào, có người không ngần ngại lao xuống dòng nước xiết để cứu một người đang đuối nước, hay bất chấp hiểm nguy leo lên mái nhà, xông vào biển lửa để đưa một người mắc kẹt thoát ra ngoài. 

Bạn có từng chứng kiến một người con nhẹ nhàng dìu người mẹ già yếu vào phòng tắm, kiên nhẫn chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ, rồi lặng lẽ giặt từng bộ quần áo của mẹ mà không hề nhăn mặt hay tỏ ra khó chịu? Bạn có từng thấy một người mẹ thức trắng đêm bên đứa con bị tiêu chảy, vừa dỗ dành, vừa thay quần áo, lau rửa cho con và dịu dàng nói: 

“Con không có lỗi gì hết. Dù thế nào thì mẹ cũng vẫn yêu con.” 

Không ai bắt buộc họ phải làm như vậy. Cũng không có khoản tiền nào đủ để trả cho những việc làm ấy. Điều duy nhất khiến họ làm được chính là tình yêu thương. 

Có lẽ đó cũng là sức mạnh lớn nhất của yêu thương. Nó khiến những việc tưởng như rất nặng nhọc trở nên nhẹ nhàng, và những điều bình thường nhất lại trở nên vô cùng cao quý. 

Xin nhớ. Không phải việc lớn lao mới cần tình yêu thương. Chính tình yêu thương làm cho những việc nhỏ trở thành lớn lao. 

4. Yêu thương vô điều kiện 

Nếu tình yêu mà ta vừa nói vẫn còn xen lẫn một chút bám chấp — chẳng hạn đó là mẹ tôi, con tôi, người ấy tốt với tôi — thì yêu thương vô điều kiện là một trạng thái rộng lớn hơn nhiều. Dù bạn là ai, đã từng làm gì hay đang ở trong hoàn cảnh nào, người có tình yêu thương vô điều kiện vẫn nhìn thấy nơi bạn phẩm giá của một con người và vẫn mong điều tốt đẹp đến với bạn. 

Nó gần giống với tình thương của một người mẹ khi đến thăm đứa con đang thụ án tù. Dù trong mắt xã hội hay trước pháp luật, người con ấy đã phạm lỗi lầm gì, thì trong trái tim người mẹ, anh ta vẫn là đứa con mà bà đã từng bế ẵm, chăm sóc và yêu thương từ thuở còn thơ bé. 

Yêu thương vô điều kiện cũng rất gần với tâm từ bi mà Phật giáo thường nói đến: yêu thương tất cả chúng sinh mà không đòi hỏi đền đáp, không phân biệt thân hay sơ, người mình thích hay người mình không thích. 

Đây là một tầng cảm xúc rất cao. Theo David R. Hawkins, chỉ khoảng 0,4% dân số thế giới đạt đến tầng yêu thương vô điều kiện này. Không phải vì họ cố gắng tỏ ra tốt bụng, mà vì yêu thương đã trở thành bản chất tự nhiên trong cách họ nhìn cuộc đời và đối xử với mọi người. 

5. Bình an 

Nhiều người nghĩ rằng bình an chỉ xuất hiện khi mọi khó khăn đã biến mất. Nhưng cuộc sống vốn không như vậy. Ai cũng sẽ có lúc thất bại. Ai cũng có lúc bệnh tật. Một lúc nào đó, rồi ai cũng phải chia tay những người mình yêu quý. 

Nếu đợi đến khi cuộc đời hoàn hảo mới có bình an thì có lẽ chúng ta sẽ phải chờ rất lâu. Bình an thật sự không phụ thuộc hoàn toàn vào hoàn cảnh. Đó là khả năng giữ cho lòng mình vẫn sáng suốt giữa những biến động của cuộc sống. 

Giống như mặt hồ. Khi có gió, mặt nước vẫn gợn sóng. Nhưng dưới đáy hồ vẫn yên tĩnh. Con người cũng vậy. Bên ngoài vẫn làm việc. Vẫn học tập. Vẫn đối diện với thử thách. Nhưng bên trong không còn bị cuốn đi bởi từng cơn sóng cảm xúc. Đó là một trạng thái rất đẹp. Không phải vì người ấy không còn cảm xúc, mà vì họ không còn là nô lệ của cảm xúc. 

Ở trạng thái bình an, con người bắt đầu nhìn sự vật đúng như nó đang là, không còn bị che phủ bởi những mong cầu hay chống đối. Theo David R. Hawkins, khi đạt đến trạng thái bình an sâu sắc, con người bắt đầu nhìn mọi sự đúng như chúng đang là. Một nụ hoa hồng vừa hé có vẻ đẹp của nụ hoa vừa hình thành. Khi chúm chím nở, nó có vẻ đẹp của một bông hoa đang nở. Đến lúc cánh hoa bắt đầu úa tàn, nó vẫn mang vẻ đẹp của sự viên mãn trong một chu kỳ sống. Mỗi giai đoạn đều có vẻ đẹp riêng của nó. 

Khi không còn khăng khăng đòi cuộc sống phải khác đi, chúng ta cũng bắt đầu nhận ra vẻ đẹp vốn đã hiện diện trong mọi khoảnh khắc. Điều đó không có nghĩa là mọi sự đều dễ chịu hay không còn khó khăn, mà là chúng ta không còn chống đối thực tại như trước nữa. 

Trạng thái bình an sâu sắc ấy rất hiếm gặp. Trong nhiều truyền thống tâm linh, đó là phẩm chất của những thánh nhân hay các bậc đại giác ngộ. David Hawkins cũng nói đại ý rằng, khi ấy tâm của hành giả giống như mặt nước hồ thu: đàn chim bay qua thì mặt hồ phản chiếu hình bóng đàn chim; đàn chim bay đi rồi, mặt hồ lại trong sáng như chưa từng có điều gì xảy ra. 

Trong văn học Phật giáo Việt Nam, chúng ta cũng bắt gặp tinh thần ấy qua hai câu thơ của Phật hoàng Trần Nhân Tông: 

Trong nhà có báu thôi tìm kiếm

Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền. 

Theo cách hiểu của người viết những dòng  này, thì “báu vật” ở đây có thể được hiểu là sự bình an vốn sẵn có trong mỗi con người. Khi tâm không còn bị ngoại cảnh lôi kéo hay dao động, đó cũng là một trạng thái rất gần với điều mà nhiều truyền thống gọi là thiền. 

Nhưng đối với đa số chúng ta, chỉ cần mỗi ngày tiến gần hơn một chút đến sự bình an ấy cũng đã là một thành quả rất đáng quý rồi. 

Một điều cần lưu ý nữa. Khi nói đến các tầng cảm xúc trong chương này và các chương trước, chúng ta đang nói đến xu hướng cảm xúc nổi trội của một người trong một lĩnh vực hoặc một giai đoạn nhất định, chứ không phải là trạng thái của họ trong mọi mặt của cuộc sống. 

Chẳng hạn, một người có thể rất can đảm trong công việc, sẵn sàng nhận trách nhiệm và đối mặt với thử thách, nhưng khi nói đến sức khỏe của người thân hoặc chuyện tình cảm, họ vẫn có thể đầy lo lắng và sợ hãi. Một người đã học được thái độ chấp nhận trong gia đình vẫn có thể còn nhiều tự ti khi đứng trước đám đông. 

Điều đó hoàn toàn bình thường. Không ai trưởng thành đồng đều ở mọi mặt. Chúng ta đều có những lĩnh vực đã phát triển hơn và cũng có những lĩnh vực vẫn đang tiếp tục học hỏi và trưởng thành. 

Chúng ta đang đi về đâu? Có thể bạn sẽ không đạt được ngay những trạng thái này trong một sớm một chiều. Đó là điều hoàn toàn bình thường. Quan trọng không phải là hôm nay bạn đang ở tầng nào trên thang đo của Hawkins. Quan trọng là mỗi ngày bạn đều tiến thêm một bước. Bớt một chút sợ hãi. Bớt một chút tức giận. Thêm một chút biết ơn. Thêm một chút yêu thương. Mỗi lần một cảm xúc tiêu cực xuất hiện, chúng ta nhận ra những cảm thọ đang đi kèm với nó, cho phép chúng hiện diện rồi để chúng tự nhiên đi qua, chúng ta lại tiến gần hơn đến bình an. 

Xin nhớ. Mục đích của việc buông bỏ không phải để trở thành một con người hoàn hảo. Mục đích là để mỗi ngày chúng ta sống tự do hơn, yêu thương hơn và hạnh phúc hơn ngày hôm qua.

 

CHUYỂN HÓA CẢM XÚC (4)

 

PHẦN III 

SỐNG VỚI TÂM THỨC CAO HƠN 

Chương 7 

Chọn bạn mà chơi – Sức mạnh của môi trường 

Đến đây, có lẽ bạn sẽ đặt ra một câu hỏi rất tự nhiên: Nếu đã buông bỏ được nhiều cảm xúc tiêu cực thì điều gì sẽ xuất hiện tiếp theo? 

David R. Hawkins cho rằng, khi những tầng năng lượng thấp dần được giải phóng, tâm thức (Consciousness[1]) của chúng ta cũng dần dịch chuyển lên những tầng cao hơn. Thay cho sợ hãi là bình an. Thay cho tật đố là niềm vui trước thành công của người khác. Thay cho tức giận là bao dung. Thay cho kiêu hãnh là khiêm tốn. 

Thú vị là những phẩm chất này không phải điều gì mới được tạo ra. Chúng vốn đã có sẵn trong mỗi người chúng ta. Chỉ là lâu nay chúng bị che phủ bởi quá nhiều sợ hãi, lo lắng, ham muốn và những phản ứng của bản ngã. Buông bỏ không phải để trở thành một con người khác. Buông bỏ là để bản chất tốt đẹp vốn có của chúng ta dần hiển lộ. 

Nói cách khác, buông bỏ không phải là điểm kết thúc. Đó mới chỉ là sự khởi đầu. Buông bỏ giống như lau sạch một tấm gương. Khi lớp bụi được phủi đi, tấm gương không trở thành một tấm gương mới; nó chỉ phản chiếu rõ hơn bản chất vốn có của mình. Con người cũng vậy. 

Khi tâm trí bớt bị cuốn theo những cảm xúc tiêu cực, chúng ta sẽ tự nhiên sống với nhiều bình an hơn, biết ơn hơn, bao dung hơn và yêu thương hơn. Những phẩm chất ấy không cần phải gượng ép tạo ra. Chúng xuất hiện một cách tự nhiên khi những gì đang che phủ chúng được buông xuống. 

Trong chương này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu một số phẩm chất giúp tâm thức ngày càng trở nên nhẹ nhàng, rộng mở và hạnh phúc hơn. 

Chọn bạn mà chơi 

Có một câu tục ngữ rất quen thuộc: “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng”. Ông bà ta từ xa xưa đã nhận ra một điều rất sâu sắc: con người chịu ảnh hưởng của môi trường nhiều hơn mình vẫn nghĩ. 

Trong cuộc sống, chúng ta thường tưởng rằng mọi suy nghĩ, sở thích hay cách cư xử của mình đều do chính mình quyết định. Nhưng nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy rất nhiều điều trong số đó được hình thành một cách tự nhiên từ gia đình, bạn bè, trường học, nơi làm việc và cả những gì chúng ta tiếp xúc mỗi ngày trên mạng xã hội. 

Người xưa còn có câu: “Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu.” Những người có cách nghĩ và lối sống giống nhau thường tự nhiên tìm đến nhau. Người ham học thường chơi với người ham học. Người thích thể thao thường kết bạn với những người yêu vận động. Người hay than phiền cũng dễ tìm thấy những người thích than phiền giống mình. 

Không có gì lạ. Cảm xúc và thái độ sống có tính lan truyền. Bạn thử nhớ lại một lần bước vào một lớp học. Nếu cả lớp đang chăm chú học bài, bạn cũng sẽ tự nhiên ngồi ngay ngắn hơn. Nhưng nếu mọi người đều nói chuyện riêng, đùa nghịch hoặc mất tập trung, chỉ một lúc sau bạn cũng rất dễ bị cuốn theo. 

Trong một đội bóng cũng vậy. Khi tất cả đều nghiêm túc tập luyện, mỗi người đều có thêm động lực để cố gắng. Ngược lại, nếu ai cũng lười biếng, rất khó để một người duy trì được tinh thần ban đầu. 

Gia đình cũng có ảnh hưởng rất lớn. Một ngôi nhà thường xuyên có tiếng cười sẽ tạo cảm giác ấm áp và bình yên. Ngược lại, nếu ngày nào cũng là những lời cãi vã, trách móc và chỉ trích, bầu không khí ấy sẽ dần trở thành quen thuộc đối với tất cả mọi người trong gia đình. 

Nơi làm việc thì cũng thế. Một tập thể biết tôn trọng, giúp đỡ và động viên nhau sẽ khiến mọi người cảm thấy hứng khởi khi đến công ty. Trái lại, nếu môi trường đầy sự đố kỵ, nói xấu và hơn thua, chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều người cũng trở nên căng thẳng và mệt mỏi. 

Con người học hỏi không chỉ qua sách vở. Chúng ta còn học bằng cách quan sát và bắt chước. Nụ cười, cách nói chuyện, cách giải quyết vấn đề, thậm chí cả cách phản ứng trước khó khăn của những người xung quanh đều âm thầm ảnh hưởng đến chúng ta mỗi ngày. 

Hãy ở gần những người mà bạn muốn trở thành. 

Có một nguyên lý rất đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả: Muốn trở thành người như thế nào, hãy ở gần những người như thế ấy. Nếu muốn học giỏi hơn, hãy kết bạn với những người ham học. Nếu muốn khỏe mạnh hơn, hãy dành thời gian cho những người yêu thể thao và có lối sống lành mạnh. Nếu muốn sống bình an hơn, hãy ở gần những người điềm tĩnh, biết lắng nghe và ít phán xét. Nếu muốn trở thành người tử tế, hãy kết giao với những người biết yêu thương và sẵn sàng giúp đỡ người khác. 

Một ví dụ rất thú vị là trong các nhóm tự giúp nhau 12 bước và Hội Những người Nghiện rượu Ẩn danh, có một câu nói rất nổi tiếng: “Chỉ cần vác xác tới cuộc họp là được rồi.” Nghe thì có vẻ hài hước, nhưng đằng sau câu nói ấy là một kinh nghiệm rất sâu sắc. Họ tin rằng chỉ cần đều đặn có mặt trong môi trường tích cực, lắng nghe những người đã thay đổi cuộc đời mình và sống giữa bầu không khí chân thành ấy, con người cũng dần dần thay đổi theo. Họ gọi đó là “tiến bộ nhờ thẩm thấu”. Không phải vì chỉ ngồi đó là đủ, mà vì những điều tốt đẹp được hấp thụ từng chút một qua môi trường, qua những con người và qua chính cách sống của họ. 

Có lẽ điều đó cũng đúng với tất cả chúng ta. Mỗi ngày, chúng ta đều đang “thẩm thấu” từ môi trường sống của mình: những người mình thường gặp, những cuốn sách mình đọc, những bộ phim mình xem, những điều mình nghe và cả những cuộc trò chuyện tưởng như rất bình thường. Vì vậy, hãy lựa chọn thật cẩn thận điều đang nuôi dưỡng tâm trí mình. 

Không có nghĩa là chúng ta coi thường hay xa lánh những người đang gặp khó khăn. Khi có thể, hãy giúp họ bằng thái độ chân thành và lòng trắc ẩn. Nhưng nếu chính mình cũng đang chật vật vượt qua những cảm xúc tiêu cực, hãy chủ động tìm đến những người đã đi qua con đường ấy. Họ không nhất thiết phải là người nổi tiếng hay thành công vượt trội. Chỉ cần họ sống bình an hơn, tích cực hơn và biết cách vượt qua những thử thách của cuộc sống, bạn cũng có thể học được rất nhiều. 

Có câu nói rất hay: “Muốn đi nhanh thì đi một mình. Muốn đi xa thì đi cùng những người bạn tốt.” 

Một câu chuyện đáng suy ngẫm 

David R. Hawkins từng kể một câu chuyện rất đáng suy ngẫm sau đây. Có một người phụ nữ sau khi ly hôn rơi vào trạng thái trầm cảm. Bà thường xuyên đau nửa đầu, bị loét dạ dày và cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa. Muốn tìm sự đồng cảm, bà tham gia một hội nhóm trên mạng xã hội dành cho những người có hoàn cảnh giống mình. 

Ban đầu, bà nghĩ đây sẽ là nơi giúp mình được chữa lành. Nhưng rồi bà nhận ra hầu như ngày nào trong nhóm cũng là những câu chuyện oán trách, cay đắng, giận dữ và chỉ trích. Mỗi người kể thêm một câu chuyện đau lòng, nỗi đau của người khác lại khơi dậy nỗi đau trong bà. Thay vì khá hơn, tâm trạng của bà ngày càng nặng nề. 

Sau đó, bà nhận được một lời khuyên rất đơn giản: Hãy tạm rời khỏi nhóm ấy và chủ động kết giao với những người đã vượt qua đổ vỡ để sống một cuộc đời tích cực và hạnh phúc hơn. Thoạt đầu bà rất nghi ngờ. Nhưng chỉ sau vài tháng thay đổi môi trường, dành thời gian cho những người lạc quan, biết yêu thương và biết tha thứ, bà dần nhận ra mình đã ôm giữ quá nhiều cay đắng trong lòng. Cuộc sống của bà thay đổi từng ngày. Tâm trạng nhẹ nhàng hơn. Những cơn đau đầu thưa dần. Chứng loét dạ dày cũng cải thiện đáng kể. 

Đôi khi, điều chúng ta cần không phải là nghe thêm những câu chuyện buồn giống mình, mà là nhìn thấy một tấm gương chứng tỏ cuộc sống vẫn có thể tốt đẹp hơn. 

Cẩn thận với những “nhóm tiêu cực” 

Ngày nay, mạng xã hội giúp con người kết nối với nhau dễ dàng hơn bao giờ hết. Đây là hiện tượng rất đáng quý. Tuy nhiên, cũng cần tỉnh táo. Có những nhóm được lập ra chỉ để than phiền. Có những nhóm chỉ để oán trách. Có những nhóm chỉ trích tất cả mọi thứ. Có những nhóm gieo rắc sợ hãi. Có những nhóm cực đoan, chỉ chấp nhận một chiều suy nghĩ và luôn công kích những người có quan điểm khác với mình. 

Ở đó, người ta tưởng mình đang tìm được sự đồng cảm. Nhưng nhiều khi, hiện tượng đang diễn ra chỉ là mọi người cùng nuôi lớn những cảm xúc tiêu cực của nhau. Nó không giúp chiếc nồi áp suất trong tâm trí được xả bớt áp lực. Ngược lại, nó chỉ làm cho áp lực ngày càng tăng lên. Nếu sau mỗi lần tham gia một nhóm nào đó, bạn cảm thấy nặng nề hơn, giận dữ hơn, bi quan hơn hoặc mất niềm tin hơn, hãy mạnh dạn dành ít thời gian hơn cho môi trường ấy. Tâm trí cũng giống như một khu vườn. Điều gì được tưới tắm mỗi ngày sẽ lớn lên.    

Hãy trở thành người mang năng lượng tích cực. 

Có lẽ đến đây, bạn sẽ hỏi: “Nếu ai cũng chỉ đi tìm môi trường tốt thì ai sẽ tạo ra môi trường ấy?” 

Câu trả lời rất đơn giản: Chính là chúng ta. Bạn không cần làm những điều lớn lao. Một nụ cười chân thành. Một lời cảm ơn. Một lời động viên đúng lúc. Một ánh mắt bao dung. Một lời xin lỗi. Lắng nghe mà không vội phán xét. Đôi khi, chỉ một việc nhỏ như vậy cũng đủ làm thay đổi cả một ngày của người khác. 

Và điều kỳ lạ là, khi mang đến sự bình an cho người khác, chính tâm hồn chúng ta cũng trở nên bình an hơn. Đừng chỉ tìm kiếm một môi trường tốt. Hãy góp phần tạo nên môi trường ấy. 

Bởi biết đâu, chỉ nhờ sự tử tế rất bình dị của bạn hôm nay mà một người nào đó sẽ lấy lại được niềm tin vào cuộc sống. Nếu mỗi người đều thắp lên một ngọn đèn nhỏ, thế giới quanh chúng ta sẽ sáng hơn rất nhiều. 

Chương 8 

Lòng biết ơn 

Đến đây, có thể bạn sẽ đặt ra một câu hỏi: Nếu đã buông bỏ được nhiều sợ hãi, lo lắng, tật đố và ham muốn, thì điều gì sẽ dần xuất hiện trong tâm trí? 

Một trong những câu trả lời đẹp nhất chính là lòng biết ơn. Biết ơn không phải là một phép lịch sự. Cũng không phải là cố gắng nghĩ tích cực. Biết ơn là một trạng thái của tâm thức. Khi còn bị bản ngã điều khiển, chúng ta luôn nhìn vào điều mình chưa có. Người khác có điện thoại đẹp hơn. Người khác học giỏi hơn. Nhà hàng xóm giàu hơn. Mình còn thiếu cái này, còn kém cái kia. 

Tâm trí luôn hướng về thiếu thốn. Nhưng khi buông bỏ được nhiều bám chấp, ta bắt đầu nhìn thấy những điều trước đây mình xem là hiển nhiên. Ta biết ơn vì sáng nay vẫn thức dậy khỏe mạnh. Biết ơn vì còn được đến trường. Biết ơn vì còn có cha mẹ. Biết ơn vì còn có bạn bè. Biết ơn vì vẫn còn cơ hội sửa chữa những sai lầm của mình. 

Điều kỳ lạ là hoàn cảnh có thể không thay đổi, nhưng khi lòng biết ơn xuất hiện, thế giới dường như cũng trở nên tốt đẹp hơn. 

Hai người nhìn cùng một cuộc đời. Có hai người cùng đi dưới cơn mưa. Một người càu nhàu: “Thật xui xẻo.” Người kia mỉm cười: “May quá, trời mát.” Có hai học sinh cùng làm bài kiểm tra. Một người chỉ nhìn thấy điểm mình mất. Người kia vui vì mình đã tiến bộ hơn lần trước. 

Sự việc giống nhau. Khác nhau ở cách nhìn. Lòng biết ơn không làm thay đổi sự kiện. Nhưng nó thay đổi người đang nhìn sự kiện ấy. 

Điều gì xảy ra khi ta có lòng biết ơn? Khi biết ơn, tâm trí không còn ở trong trạng thái thiếu thốn. Nó chuyển sang trạng thái đủ đầy. Không phải vì chúng ta đã có tất cả. Mà vì ta nhận ra mình đã có rất nhiều. 

Đó là thay đổi rất lớn. Người luôn thấy thiếu sẽ luôn bất an. Người biết đủ thường bình an hơn. 

Thú vị là, những người biết ơn thường cũng là những người làm việc rất chăm chỉ. Họ vẫn có mục tiêu. Vẫn học tập. Vẫn cố gắng. Nhưng đấy không phải là do sợ mình kém người khác. Họ cố gắng vì yêu thích sự trưởng thành. 

Biết ơn cả những điều không như ý. Có một mức độ biết ơn sâu sắc hơn. Đó là biết ơn cả những điều mình không mong muốn. Thoạt nghe có vẻ lạ. Nhưng hãy thử nhìn lại. Có bao nhiêu bài học lớn trong cuộc đời đến từ những thất bại? Bao nhiêu lần trưởng thành bắt đầu từ một lần bị từ chối? Bao nhiêu người sau này thành công vì từng trải qua khó khăn? 

Nếu mọi việc đều thuận lợi, có lẽ chúng ta sẽ không học được nhiều như vậy. Không có nghĩa là chúng ta thích đau khổ. Mà là sau khi đau khổ qua đi, ta nhận ra nó cũng đã dạy mình điều gì đó. 

Đừng đánh mất niềm vui vì những điều vụn vặt. Có một điều rất thú vị mà nhiều người chỉ nhận ra sau khi đã trưởng thành: phần lớn những điều làm chúng ta mất vui mỗi ngày đều rất nhỏ. Trời nắng thì than nóng. Trời mưa thì than ướt. Đường đông thì bực bội. Món ăn hơi mặn một chút cũng cau có. Chỉ một con muỗi đốt hay một con kiến cắn cũng đủ khiến tâm trạng xấu đi. 

Thoạt nhìn, những phản ứng ấy có vẻ vô hại. Nhưng nếu lặp đi lặp lại mỗi ngày, chúng sẽ dần trở thành một thói quen của tâm trí. Chúng ta tập cho mình cách chống đối thực tại, luôn mong mọi việc phải diễn ra đúng như ý mình. Đến khi gặp một biến cố thật sự, chiếc “lò xo” ấy đã căng sẵn từ lâu và chỉ chờ cơ hội để bật mạnh hơn. 

Vì vậy, hãy tập sống dễ tính hơn với những điều nhỏ nhặt. Dễ tính không có nghĩa là xuề xòa hay chấp nhận mọi điều sai trái. Dễ tính là biết phân biệt điều gì thật sự quan trọng và điều gì chỉ đáng để mỉm cười cho qua. 

Nếu hôm nay món canh hơi mặn, hãy tự nhủ: “Chắc đầu bếp thương mình nên nêm đậm đà hơn một chút.” Nếu nồi cơm hơi nhão, có thể mỉm cười: “Hôm nay đổi món, ăn cháo đặc vậy.” Một chút hài hước đôi khi có sức mạnh hơn rất nhiều lời phàn nàn.  

Hãy thử nghĩ xem, một năm có 365 ngày, nghĩa là trong một năm chúng ta ăn hơn một nghìn bữa cơm. Chỉ vì một bữa hơi mặn hay hơi nhạt mà làm cha mẹ buồn, làm bầu không khí gia đình nặng nề thì có đáng không? Những người yêu thương chúng ta đã vất vả làm việc để chăm lo cho gia đình. Điều họ mong mỏi nhiều khi không phải là một lời khen, mà chỉ là thấy chúng ta vui vẻ đón nhận bữa cơm với lòng biết ơn. 

Nếu luôn giữ tâm thái bình an như thế, thì khi xảy ra mâu thuẫn bạn sẽ có một khoảng dừng để không bị cảm xúc chi phối, còn nếu lúc nào bạn cũng coi người khác là đối thủ, lúc nào cũng khó đăm đăm thì khi gặp mâu thuẫn bạn sẽ làm cho tình hình càng căng thẳng hơn. Đảm bảo là như thế. 

Người xưa có câu: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.” Chỉ cần thay đổi một cách nói, một góc nhìn hay một thái độ, không khí của cả gia đình cũng có thể thay đổi theo. 

Dần dần, bạn sẽ nhận ra rằng cuộc sống không trở nên nhẹ nhàng vì mọi việc đều hoàn hảo. Cuộc sống nhẹ nhàng hơn vì chính tâm mình bớt đòi hỏi sự hoàn hảo ở mọi người và mọi hoàn cảnh. 

Xin nhớ. Bình an không bắt đầu từ những việc lớn. Bình an thường bắt đầu từ cách chúng ta mỉm cười với những điều rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. 

Có thể thực hành như thế nào? Mỗi tối trước khi đi ngủ, hãy thử tự hỏi: “Hôm nay có ba điều gì khiến mình biết ơn?” Có thể rất nhỏ. Một bữa cơm ngon. Một người đã giúp mình. Một nụ cười. Một cơn gió mát. Một buổi chiều bình yên. 

Nếu duy trì thói quen ấy trong nhiều tháng, bạn sẽ thấy tâm trí mình bắt đầu thay đổi. Nó bớt nhìn vào những thứ còn thiếu. Và bắt đầu nhìn thấy những điều đang hiện diện. Một ý nghĩ nhỏ có thể thay đổi cả tâm trạng 

Lần tới, nếu gặp một việc không như ý, hãy thử thay đổi một ý nghĩ. Thay vì lẩm bẩm: “Tại sao chuyện này lại xảy ra với mình?” thì hãy thử hỏi: “Chuyện này đang dạy mình điều gì?” 

Chỉ một câu hỏi khác đi cũng có thể mở ra một góc nhìn hoàn toàn khác. Biết ơn không làm cho chúng ta nghèo đi. Nó cũng không khiến chúng ta mất động lực. Ngược lại, lòng biết ơn giúp tâm trí thoát khỏi cảm giác thiếu thốn để làm việc bằng niềm vui và bình an. 

Người biết ơn vẫn tiếp tục học tập, lao động và theo đuổi ước mơ của mình. Nhưng họ không còn đặt hạnh phúc ở cuối con đường. Họ mang theo hạnh phúc trong từng bước chân trên con đường mình đang đi. 

Tuy nhiên, có một điều khiến biết ơn khó xuất hiện nhất. Đó là khi trong lòng chúng ta vẫn còn oán giận. Muốn thật sự biết ơn cuộc đời, chúng ta cần học thêm một bài học nữa: tha thứ.

 

Chương 9 

Tha thứ

 Đến đây, có lẽ bạn sẽ nhận ra một điều. Có những cảm xúc tiêu cực chỉ tồn tại trong vài phút rồi tan đi. Nhưng cũng có những cảm xúc bám theo chúng ta nhiều tháng, nhiều năm, thậm chí suốt cả cuộc đời. Đó là oán giận. 

Có người vẫn còn giận một câu nói cách đây mười năm. Có người không muốn gặp lại một người bạn cũ chỉ vì một hiểu lầm đã xảy ra từ rất lâu. Có người mang theo nỗi cay đắng đến mức mỗi lần nhắc lại câu chuyện cũ là cảm xúc tiêu cực lại bùng lên như thể nó vừa mới xảy ra hôm qua. 

Thoạt nhìn, chúng ta nghĩ mình đang trừng phạt người khác. Nhưng thực ra, người bị giam giữ lại chính là mình. Tha thứ không phải là nói người kia đúng. Nhiều người ngại tha thứ vì nghĩ rằng: “Nếu mình tha thứ thì chẳng khác nào công nhận việc họ làm là đúng.” 

Không phải thế. Tha thứ không có nghĩa là phủ nhận sai lầm. Cũng không có nghĩa là tiếp tục để người khác làm tổn thương mình. Tha thứ chỉ có nghĩa là không tiếp tục mang vết thương ấy trong lòng nữa. Bạn có thể vẫn giữ khoảng cách với người đã nhiều lần làm tổn thương mình. Bạn vẫn có thể nói “không!”. Vẫn có thể bảo vệ bản thân mình. Nhưng bạn không còn mang theo oán hận. Đó mới là tự do. 

Người được giải thoát đầu tiên là chính mình. Hãy tưởng tượng bạn cầm trên tay một hòn than đỏ với ý định ném vào người khác. Trong lúc chờ ném, ai là người bị bỏng trước? Vâng, người bị bỏng trước chính bạn. Oán giận cũng giống như thế. Chưa biết người khác đau đến mức nào. Có thể họ hoàn toàn không đau vì đã quên chuyện đó từ lâu. Nhưng nó chắc chắn làm chúng ta mệt mỏi trước. 

Mỗi lần nhớ lại, cơ thể lại căng lên. Tim đập nhanh hơn. Hơi thở nặng hơn. Tâm trí lại chìm vào những câu chuyện cũ. Tha thứ không giải phóng quá khứ. Tha thứ giải phóng hiện tại. 

Có thể tha thứ như thế nào? Đừng cố ép mình phải tha thứ ngay. Hãy bắt đầu bằng quan sát. Mỗi lần nhớ lại chuyện cũ, hãy nhận ra cảm thọ đang xuất hiện. Có thể là nghẹn ở cổ. Có thể là nặng ở ngực. Có thể là nóng ở mặt. Đừng chống lại. Đừng kể đi kể lại câu chuyện ấy trong đầu. Chỉ quan sát. Cho phép. Rồi để nó đi qua. 

Nhiều lần như vậy, ký ức vẫn còn, nhưng sức nặng cảm xúc sẽ giảm dần. Đó là lúc tha thứ bắt đầu. 

Tha thứ cho chính mình. Có khi người khó tha thứ nhất lại là chính mình. Chúng ta cứ mãi trách bản thân: “Giá như ngày ấy mình đừng làm thế...” Nhưng người của ngày hôm nay không còn là người của năm năm trước. 

Bạn đã học được nhiều điều. Đã trưởng thành. Đã hiểu ra. Nếu cứ mãi trừng phạt mình vì quá khứ thì hiện tại cũng sẽ mất theo. Hãy nhận lỗi nếu cần. Sửa chữa nếu có thể. Rồi tiếp tục sống tốt hơn. Đó là cách xin lỗi đẹp nhất. 

Xin nhớ. Tha thứ không làm thay đổi quá khứ. Nhưng tha thứ có thể thay đổi phần đời còn lại của chúng ta. Buông bỏ oán giận không phải là món quà dành cho người khác. Đó là món quà dành cho chính mình. Tha thứ cho người khác cũng chính là giải phóng và tha thứ cho chính mình. 

Nếu bạn vẫn thấy khó tha thứ thì xin hãy nhớ rằng phần lớn mọi người đều đang mang trong lòng rất nhiều áp lực, lo lắng, bực bội và oán giận, chẳng khác nào một chiếc nồi áp suất đang đầy hơi. Có khi bạn chỉ tình cờ đi ngang qua và vô tình trở thành người kích hoạt chiếc van xả ấy. Nếu họ không trút lên bạn thì cũng có thể sẽ trút lên một người khác hoặc một việc khác. Hiểu được điều đó không phải để chấp nhận mọi hành vi sai trái, mà để lòng mình bớt oán trách và có thêm cảm thông. 

Còn một điều rất đáng suy ngẫm nữa. Lời nói của người khác chỉ vang lên trong chốc lát, nhưng việc giữ nó lại hay buông nó ra lại là lựa chọn của chính chúng ta. Một câu nói nghe vào buổi sáng mà đến tối vẫn còn làm bạn đau, thậm chí nhiều năm sau nhớ lại vẫn thấy nghẹn ở cổ và còn muốn “cãi” tiếp trong tâm trí, thì chính bạn đang tiếp tục cấp năng lượng cho nó. Mỗi lần nhớ lại, bạn lại vô tình làm cho vết thương cũ sống dậy thêm một lần nữa. 

Buông bỏ đi thôi! Đừng để một câu nói của người khác tiếp tục lấy đi sự bình an của bạn trong nhiều tháng, nhiều năm, thậm chí cả một đời người. 

Mãi khi đã thực sự trưởng thành, tôi mới thấm thía lời dạy của các bậc hiền triết: “Tâm tha thứ, lòng biết ơn cùng một chút hài hước là những phẩm chất quý giá nhất của một con người.” Chỉ cần thay đổi một ý nghĩ, từ phán xét sang thấu hiểu, từ trách móc sang cảm thông, là bạn đã tự mở chiếc van xả áp cho tâm trí mình. Ngay trong khoảnh khắc ấy, bạn sẽ cảm nhận được một sức mạnh rất khác: Sức mạnh của sự thả lỏng, tự tại và bình an. 

Tôi nghĩ rằng, vì bạn đang cầm trên tay cuốn sách này, nên bạn đã may mắn hơn tôi ngày trước rất nhiều. Bạn không cần phải mất hàng chục năm va vấp rồi mới nhận ra điều đó. Bạn có thể bắt đầu ngay từ hôm nay: học cách tha thứ nhiều hơn, biết ơn nhiều hơn, mỉm cười nhiều hơn và để mọi điều không đang giữ trong tâm... nhẹ nhàng đi qua. 

 

Chương 10 

Cho đi 

Sau khi học cách buông bỏ và tha thứ, có một điều thú vị sẽ tự nhiên xuất hiện. Đó là mong muốn được chia sẻ. 

Cho đi không phải vì mình dư thừa. Nhiều người nghĩ: “Khi nào giàu mình sẽ giúp người khác.” Hoặc: “Khi nào có nhiều thời gian hơn, mình sẽ sống tử tế hơn.” 

Thực ra, cho đi không bắt đầu từ cái ví của bạn. Nó bắt đầu từ tấm lòng. Dù giàu có đến đâu, bạn cũng không thể cho tất cả mọi người tiền bạc hay vật chất. Nhưng có một thứ bạn luôn có thể trao tặng, và càng trao đi thì càng trở nên phong phú. Đó là tình yêu thương. Một nụ cười chân thành. Một lời cảm ơn. Một lời động viên. Một lần nhường đường. Một buổi ngồi lắng nghe người khác tâm sự. Một sự cảm thông đúng lúc. Tất cả đều là những món quà rất quý giá mà không cần phải trả bằng tiền. 

Kỳ lạ là, càng cho đi yêu thương, bạn càng nhận ra nguồn yêu thương trong mình dường như không bao giờ cạn. Đồng thời, bạn cũng bắt đầu nhìn thấy xung quanh mình có rất nhiều người đang âm thầm yêu thương, giúp đỡ và nâng đỡ mình mỗi ngày. Cuộc sống không hề thiếu tình yêu. Chỉ là trước đây, vì quá bận nhìn vào những điều mình chưa có, chúng ta đã không nhận ra mà thôi. Đó chính là điều kỳ diệu của cho đi. 

Với một bàn tay đang nắm chặt, bạn không thể nhận thêm điều gì. Chỉ khi mở bàn tay ra, bạn mới vừa có thể cho, vừa có thể nhận. Tâm thức của chúng ta cũng vậy. Càng bám giữ, tâm càng căng thẳng. Càng rộng mở, tâm càng nhẹ nhàng và bình an. 

Kỳ lạ là, những người hạnh phúc nhất thường không phải là những người nhận được nhiều nhất, mà là những người biết chia sẻ nhiều nhất. Họ tìm thấy niềm vui trong chính hành động cho đi, chứ không phải ở những gì mình sẽ nhận lại. 

Cho đi cũng là một phép thử rất tinh tế của bản ngã. Chúng ta dễ nghĩ rằng mình đã cho đi vô điều kiện, nhưng trong sâu thẳm vẫn mong được người khác ghi nhận, biết ơn, đáp lại, hoặc ít nhất là một lời cảm ơn. Khi điều đó không xảy ra, ta thất vọng, buồn bực, thậm chí trách móc. Lúc ấy, điều ta trao đi thực chất vẫn là một cuộc trao đổi. 

Cho đi thật sự là làm điều đúng vì đó là điều đúng. Giúp người khác vì niềm vui được giúp, chứ không phải vì mong được đền đáp. Khi ấy, món quà lớn nhất mà chúng ta nhận được không nằm ở bên ngoài, mà chính là sự rộng mở, nhẹ nhõm và bình an trong tâm hồn mình. Chỉ thế thôi. 

Thực ra, chúng ta không thể cho đi cái mình không có. Một người luôn đầy lo âu rất khó mang đến sự bình an cho người khác. Một người chất chứa oán giận dễ vô tình lan truyền oán giận. Ngược lại, khi trong lòng có sự bình an, lòng biết ơn và tình yêu thương, những điều ấy sẽ tự nhiên tỏa ra qua ánh mắt, lời nói và cách chúng ta đối xử với mọi người. Vì vậy, món quà quý giá nhất mà chúng ta có thể trao tặng cho cuộc đời chính là một tâm hồn ngày càng bình an và rộng mở. 

Một vòng tròn rất đẹp. Một lời động viên có thể giúp ai đó tự tin hơn. Người ấy lại đối xử tử tế với người khác. Người khác lại tiếp tục lan tỏa điều tốt đẹp. Giống như một hòn sỏi nhỏ ném xuống mặt hồ. Những gợn sóng cứ thế lan ra mãi. Chúng ta không bao giờ biết một việc tốt nho nhỏ mà mình làm trong ngày hôm nay sẽ đi xa đến đâu. Xin bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Bạn không cần đợi đến khi thành công mới sống tử tế. 

Có thể bắt đầu ngay từ ngày hôm nay. Mỉm cười với một người. Cảm ơn cha mẹ. Giúp bạn bè. Nhặt một mẩu rác. Nhường ghế cho người lớn tuổi. Làm tốt công việc của mình. Những điều ấy tuy nhỏ nhưng đều góp phần làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn. 

Xin nhớ. Cho đi không làm chúng ta mất đi cái gì rất quý giá. Ngược lại, mỗi lần biết yêu thương, chia sẻ và giúp đỡ người khác bằng tấm lòng chân thành là chúng ta cũng đang nuôi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp trong chính mình. Có lẽ đó cũng là điều kỳ diệu của cuộc đời. 

Có thể bạn đã để ý: khi ném một hòn sỏi xuống mặt hồ, những gợn sóng sẽ lan dần ra xa rồi bằng một cách nào đó cũng quay trở nơi bạn đang đứng. Cuộc sống cũng thường vận hành theo cách ấy. Những gì chúng ta nghĩ, nói và làm đều tạo nên những làn sóng lan tỏa đến những người xung quanh, rồi theo thời gian lại ảnh hưởng trở lại chính cuộc đời mình. 

Có lẽ vì vậy mà người xưa mới đúc kết: “Rộng rãi thì Trời cởi cho, bo bo thì Trời co lại.” Khi sống với một tấm lòng hẹp hòi, chúng ta thường chỉ nhìn thấy thiếu thốn và nghi ngờ. Còn khi biết mở lòng, biết sẻ chia và cho đi một cách chân thành, chúng ta cũng dễ nhận lại sự tin yêu, những cơ hội và những điều tốt đẹp từ cuộc sống. 

Khi mang ánh sáng đến cho người khác, chính con đường của chúng ta cũng trở nên sáng hơn. Có lẽ đó cũng là món quà lớn nhất của sự cho đi.

 

---

[1] Consciousness – Tâm thức. Trong các tác phẩm của mình, David R. Hawkins sử dụng Consciousness với một ý nghĩa rộng hơn rất nhiều so với cách hiểu thông thường về “ý thức”. Ông viết: “Consciousness is the irreducible substrate of existence itself. It is formless yet contains all forms. It is infinite, without beginning or end.” Tức là Tâm thức (Consciousness) là nền tảng bất khả quy giản của mọi tồn tại. Nó vô hình tướng nhưng bao hàm mọi hình tướng; vô hạn, không có khởi đầu và không có kết thúc. Trong một hệ thuật ngữ khác, Hawkins đồng nhất Trường Tâm thức với Phật tính (Buddha Nature) hoặc Tâm của Thiên Chúa (Mind of God).

 

Hawkins ví Tâm thức như một Trường vô hạn. Mỗi con người đều định vị ở một vị trí nhất định trong Trường ấy, và vị trí đó phản ánh mức độ đồng điệu của họ với Sự thật. Từ quan điểm này, ông xây dựng Bản đồ Tâm thức (Map of Consciousness) từ 0 đến 1.000.

 

Trong cuốn sách này, để đơn giản và thuận tiện cho việc trình bày, chúng tôi chủ yếu đề cập đến những trạng thái cảm xúc đặc trưng của từng Tầng Tâm thức. Nói cách khác, mỗi tầng được nhận biết qua một tâm tính (cảm xúc) chủ đạo, tức một khuynh hướng nhận thức, cảm nhận và phản ứng trước cuộc sống. Có thể hình dung tâm tính ấy như một “cặp kính” mà qua đó con người nhìn thế giới. Khi tâm tính thay đổi, cách trải nghiệm cuộc sống cũng thay đổi theo.