January 11, 2020

GÓP PHẦN BẢO VỆ SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT TRONG LĨNH VỰC DỊCH THUẬT


I. Đôi lời phi lộ


1. Ngôn ngữ là trật tự tự phát, không có người thiết kế và giám sát; nôm na là sử dụng lâu thành quen. Cho nên nói bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt chỉ là cách nói tương đối, tức là theo quan điểm của người viết/người nói, chứ không phải là tiêu chí được mọi người đồng thuận hay bắt buộc phải theo. Có thể 50 hay 100 năm sau, cách nói/cách viết mà bây giờ một số người cho là không trong sáng lại được nhiều người theo, còn cách nói/cách viết mà nhiều người cho là trong sáng lại trở thành cổ hủ. Xin đọc những STT bàn về BẢO VỆ SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT TRONG LĨNH VỰC DỊCH THUẬT theo tinh thần như thế.

2. Tôi không đồng ý với quan điểm: “Người Việt có học/có đoc sách dịch bây giờ ít nhiều có học ngoại ngữ và không xa lạ với các mẫu câu này cho nên cứ giữ nguyên cấu trúc câu tiếng nước ngoài trong bản dịch”.

3. Tôi đồng ý với quan điểm: “Bản dịch tiếng Việt ngoài việc truyền tải đúng nội dung tư tưởng thì giữ được chừng nào văn phong của nguyên bản thì vẫn tốt”. Nhưng với 1 điều kiện: Người dịch cố tình làm như thế chứ không phải là do tiếng Việt còn kém, trình bày không mạch lạc, lười suy nghĩ và tìm cách biện hộ hay cãi cùn như thế. Kiểm tra việc này không khó. Chỉ cần đọc vài trang là biết ngay.

Còn 1 điều nữa: Có 1 số người cầm bút, ngoài việc thể hiện tư tưởng, họ còn tìm cách trình bày một cách viết khác lạ, chính người bản ngữ cũng thấy lạ, thấy khó hiểu. Muốn dịch những vị đó, phải rất giỏi cả ngôn ngữ nguồn lẫn ngôn ngữ đích và phải tìm mọi cách để thể hiện văn phong của họ. Nhưng theo kinh nghiệm cá nhân, đa số các tác giả Mĩ viết về kinh tế học, xã hội học hiện nay đều sử dụng ngôn ngữ bình dân và mẫu câu đơn giản. Vậy, hà cớ gì ta không dịch những tác phẩm đó bằng ngôn ngữ và mẫu câu đơn giản, đã quen với người Việt Nam.

4. Với ví dụ của anh @Võ Văn Tạo: “thành ngữ Pháp: "Quand le chat est sorti, les souris dansent": Trường phái 1: "Khi con mèo đi vắng, bầy chuột nhảy múa". Trường phái này cho rằng, dịch như vậy, vừa chuyển được nội dung, ý nghĩa, vừa cho bạn đọc VN biết, người Pháp diễn đạt nội dung đó bằng hình ảnh nào. Trường phái 2: "Vắng chủ nhà, gà vọc niêu tôm". Trường phái này cho rằng, dịch như vậy cũng thoát ý và mới là Việt hóa 100%” (hết trích). Tôi theo trường phái 2 (nếu tìm được thành ngữ tương đương trong tiếng Việt) và ghi chú: dịch thoát ý thành ngữ…). Tôi có thể tôn trọng người theo trường phái 1, với điều kiện người đó biết thành ngữ trong tiếng Việt chứ không phải là lười suy nghĩ hoặc kém tiếng mẹ đẻ, cãi cùn.

II. Bị cấu trúc Too… adjective + to verb… ám ảnh

1. He is too young to understand – dịch thành Nó còn quá trẻ để hiểu
2. It is too hard/difficult to do – dịch thành Quá khó để làm
3. He is too good to do that – dịch thành Anh ta quá tốt để làm việc đó.
4. Cấu trúc này ám ảnh người ta đến mức, có nhà báo viết: “Biên giới Mỹ - Mexico quá dài để kiểm sóat”. Có lẽ là do đọc quá nhiều những bản dịch có phần ngô nghê hay tự dịch trong đầu cấu trúc: “.. frontiers are too long to control…”

Trong khi đúng ra phải dịch những câu trên thành:
1. Nó còn quá trẻ/quá nhỏ chưa/không thể hiểu được
2. Việc này khó quá, không thể làm được
3. Anh ấy là người tốt lắm, anh ấy không làm việc/những việc như thế.
4. Biên giới Mỹ-Mexico dài quá, không thể kiểm soát nổi

III. Bị thể thụ động ám ảnh

1. A Novel written by Nguyen Cong Hoan – dịch thành: Cuốn tiểu thuyết được viết bởi Nguyễn Công Hoan
2. A delegation led by Mr. Nguyen Phu Trong – dịch thành: Đoàn đại biểu dẫn đầu bởi ông Nguyễn Phú Trọng
3. Thậm chí tôi còn gặp: Tôi được dạy bởi thày giáo rằng…

Rõ ràng, đây người dịch/người viết đã bị thể thụ động trong tiếng Anh ám. Trong khi những câu như thế trước đây được viết nhẹ nhàng hơn hẳn:
1. Cuốn tiểu thuyết của Nguyễn Công Hoan
2. Đoàn đại biễu do ông NPT dẫn đầu
3. Tôi được thày giáo dạy rằng/Thày giáo dạy tôi rằng….

Người dịch/người viết thậm chí bị ám ảnh đến mức gần đây, có 1 cuốn sách dịch, do những người khá “nhiều chữ” thực hiện, với lời giới thiệu như sau: TL của TD, giới thiệu bởi NHL. Sao không viết đơn giản như thừ xưa đến nay: TL của TD, NHL giới thiệu. Bớt được 1 từ và nghe thuận tai hơn?

IV. Không chịu tra từ điển

1. Observe /Observation: He observed that… dịch thành Ông ta quan sát rằng..
2. He argued that… dịch thành Ông ta lập luận rằng…
3. Câu sau: If every part of the business of society which required organised concert, or large and comprehensive views, were in the hands of the government…. Trong 1 tác phẩm quan trọng “organized concert” được dịch thành “buổi hòa nhạc có tổ chức..”

Trong khi đó đúng ra:

1. He observed that… phải là Ông ta nhận xét rằng…(chỉ cần tra tra từ điển Lạc Việt đã thấy observation có 1 nghĩa là “lời bình phẩm”.
2. He argued that… dịch thành Ông ta lập luận rằng…, không hẳn là sai, nhưng trong các cuộc trang luận mang tính ý thức hệ thì nên dịch là: “Ông ta khẳng định rằng…” Từ điển https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/argue, mục 4: If you argue that something is true, you state it and give the reasons why you think it is true. Các bản dịch Anh-Nga đều chuyển ngữ “argue” thành khẳng định.
3. Trong câu này dịch “organised concert” thành “buổi hòa nhạc có tổ chức” dường như cũng hợp nghĩa, nhưng đọc tiếp đoạn sau thì rõ ràng dịch sai …(chỉ cần tra tra từ điển Lạc Việt đã thấy nghĩa đầu tiên của “concert” là “hòa hợp”, còn khi dùng làm động từ thì nó có nghĩa là “phối hợp, hành động”, trong bản tiếng Nga được chuyển ngữ thành: “организованное действие сообща” nghĩa là “hành động có tổ chức”.

Tra từ điển, một lần nữa: Liên tục tra từ điển… Còn khi dịch tác phẩm lớn thì người dịch phải biết 2 ngoại ngữ và nên tham khảo bản dịch sang ngôn ngữ thứ 2.

Phải nói rằng, đôi khi việc dịch sai 1 loại bệnh hay tên 1 loài cây không ảnh hưởng gì tới cảm nhận 1 tác phẩm văn học. Nhưng hiện nay, khi mà độc giả cũng là những người biết chút ít ngoại ngữ và có thể dễ dàng tra từ điển trên mạng, thì sai 1 vài từ có thể làm mất niềm tin vào tác phẩm và dịch giả.

Hết.

6 comments:

  1. Đôi lời gửi anh Ph Ng Trường
    Họ chỉ là người được học hành qua loa, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt. Thầy của dăm bẩy đời thầy của họ cũng vậy, học hành qua loa rồi đi làm, rồi dạy học, rồi tót lên là tiến sĩ, giáo sư. Thôi đành mắt nhắm mắt mở, không phải cho qua mà để đi nốt quãng đời này. Có Gs Sử học gọi tật nói ngọng là văn hóa nói ngọng,có nhà văn gọi thói ăn cắp là văn hóa ăn cắp. Đủ các thứ văn hóa trên đời này. Văn hóa đọc (thói quen thích đọc sách), văn hóa súng đạn (thói quen dùng súng đan của người Mỹ), văn minh lúa nước (tập quán trồng lúa nước), văn hóa dùng đũa (thói quen dùng đũa khi ăn). Có nhà văn khẳng định không bõ làm là đáng làm, có Gs người Việt ở nuóc ngoài không phân biệt được ái ngại (thương hại, thương xót cho ai đó) với ngại, e ngại, ngại ngùng (sợ phải làm cái gì đó vì quá khó hoặc không đủ trình độ). Không phải mắt nhắm mắt mở nữa mà là nhắm cả hai mắt, bịt cả hai tai mà đi nốt quãng đời này.

    ReplyDelete
  2. Bài anh viết hay, nhưng câu tục ngữ "vắng chủ nhà ..." bị sai. Tra từ điển đông từ 'vọc' mà xem, nó không liên quan tới ăn. Gà không biết vọc. Khắp các vùng miền, niêu tôm cũng không phổ biến song song với gà.

    ReplyDelete
  3. Cảm ơn tác giả cho chúng tôi kinh nghiệm quý báu. Chúng tôi làm dịch vụ dịch thuật công chứng, hợp pháp hóa lãnh sự, lấy ngay tại Hà Nội. Chúc Vinh Quý cung cấp dịch vụ dịch thuật công chứng hơn 50 ngôn ngữ lấy ngay trên địa bàn các quận Long Biên, Hoàn Kiếm, Hoàng Mai, Thanh Xuân, Đống Đa, Ba Đình, Hai Bà Trưng với Chúc Vinh Quý có văn phòng ở Số 6 Ngõ 5 Láng Hạ (ngay sau ĐSQ Mỹ) chính xác, giá rẻ nhất Hà Nội. Thủ tục dịch vụ nhanh gọn, tiết kiệm thời gian. Công ty Dịch thuật Chúc Vinh Quý là công ty dịch thuật hàng đầu Việt Nam hiện nay, chuyên nhận dịch thuật và dịch công chứng các loại tài liệu trong tất cả các chuyên ngành. Chúng tôi chính là sự lựa chọn hoàn hảo của Quý khách khi cần một địa chỉ uy tín, chất lượng cho bản Dịch công chứng đa ngôn ngữ của mình tại Hà Nội.
    [*]Công Chứng Nhà nước với giá 20,000 VNĐ/dấu
    [*]Giá dịch thuật bắt đầu từ 30.000 VNĐ/trang/A4
    [*]Dịch giả uy tín hàng đầu cho ngôn ngữ của bạn
    [*]Thời gian hoàn thiện dịch công chứng trong ngày
    [*]Sai 10% đền 100% giá trị bản dịch công chứng
    [*]Cam kết bảo mật thông tin khách hàng tuyệt đối
    [*]Bản dịch tài liệu được lưu trữ an toàn 100 năm
    [*]Nhận trả tận nơi giá không đổi tại các Quận Hà Nội
    [*]98% Khách hàng hài lòng với chất lượng dịch vụ
    [*]Dịch vụ nhận trả tận nơi dù bạn ở bất cứ nơi đâu
    Quý khách có quyền yên tâm khi sử dụng dịch thuật và công chứng của tôi bởi vì đội ngũ dịch thuật của chúng tôi là những người có kinh nghiệm thực tế và có kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực dịch thuật đến từ các Viện Ngôn ngữ và trường ĐH Ngoại Ngữ hàng đầu cả nước: ĐH Sư Phạm Ngoại ngữ Hà Nội, Đại Học Hà Nội, Học Viện Ngoại Giao. Có những nhân sự của chúng tôi có thời gian sống tại nước ngoài trên 20 năm có thực tế ngôn ngữ và am hiểu văn hóa ngôn ngữ của thứ tiếng cần dịch.

    Dịch vụ dịch thuật công chứng tiếng Anh, Pháp, Đức, Nga, Séc, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hindi, Ả Rập giá rẻ lấy ngay tại quận Ba Đình của chúng tôi cung cấp giải pháp dịch và công chứng trong ngày với tiêu trí trọng tâm: “Khách hàng luôn là số 1”. Chúng tôi luôn hoàn thiện các tài liệu dịch thuật với chất lượng cao nhất và giao tài liệu dịch thuật đến tận nơi.

    Đáp ứng về tiến độ dịch thuật như cam kết với khách hàng là kim chỉ nam trong dịch vụ dịch thuật công chứng của chúng tôi. Ngoài ra, lợi ích về thời gian của khách hàng luôn được chúng tôi coi trọng bằng việc giảm thiểu thời gian chờ đợi tại các phòng công chứng cho tài liệu của quý khách.

    Chúc Vinh Quý luôn tâm huyết với kiến thức chuyên môn và mong muốn được là đơn vị hỗ trợ, đưa sự phát triển, hội nhập của mỗi cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức... ở Việt Nam ra toàn Thế giới.
    Hãy đưa chúng tôi đến trải nghiệm ngôn ngữ bằng cách gửi email tài liệu dịch thuật của bạn tới dichthuatchucvinhquy@gmail.com hoặc gọi cho chúng tôi theo số 0916 187 189

    ReplyDelete