September 24, 2018

Trung Quốc, chứ không phải Nga, mới là thách thức thật sự của châu Âu

Edward Lucas

Phạm Nguyên Trường dịch

Những thỏa thuận về xây dựng cơ sở hạ tầng mờ ám ở Đông Âu mũi nhọn của chiến lược chia để trị của Bắc Kinh

Tổng thống Nga Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình

Hai mươi năm trước, tôi đứng ở một “ổ gà” đầy nước, trước mặt là sông Amur và nhìn sang Trung Quốc. Những tòa nhà chọc trời trên đất Trung Quốc thể hiện rõ tính hiện đại, trong khi bên phía Nga hầu như không có cả đèn đường. Từ đó đến nay, hàng xuất khẩu, mức sống và tỷ trọng của Trung Quốc trong nền kinh tế thế giới đã tăng vọt; các chuyên gia cho rằng kinh tế Trung Quốc có thể vượt Mỹ vào năm 2030. Nga hiện đang lẽo đẽo theo sau trên tất cả các mặt trận.

September 21, 2018

Nghiên cứu Chính Trị Bình Dân (2)

Phần II

Chính quyền và nhà nước

Trong phần II này, chúng ta bàn đến đối tượng nghiên cứu trung tâm của chính trị học, đó là nhà nước và nhà nước trong quan hệ với công dân, tức là chính quyền.

Chương I

Định nghĩa chính quyền

Có nhiều cách định nghĩa chính quyền, nhưng định nghĩa của Austin Ranney có lẽ là chuẩn xác nhất: “Chính quyền là một tập hợp các cá nhân và thiết chế với chức năng làm ra (ban hành) thực thi luật pháp trong và cho một xã hội”.


Như vậy, chính quyền là tổ chức. Nhưng chính quyền khác với tổ chức thông thường ở các điểm sau:

September 20, 2018

Trông người lại ngẫm đến ta

Tâm Don (VNTB)

Báo chí nhà nước Việt Nam có thuộc tính không bao giờ chỉ trích và tấn công những người đứng đầu chính quyền, nhưng luôn sốt sắng thông tin về việc báo chí Mỹ và phương Tây chỉ trích và tấn công mạnh mẽ những người đứng đầu các quốc gia này. Tại sao lại thế?

Ông Bob Woodward với tác phẩm "Fear: D. Trump in White House". Ảnh: Lite

Mấy ngày gần đây, hệ thống báo chí nhà nước đang rầm rập thông tin về cuốn sách Fear: D. Trump in White House - Nỗi sợ: D. Trump trong Nhà Trắng của nhà báo Bob Woodward- người hai lần được giải thưởng báo chí uy tín nhất thế giới Pulitzer. Có cảm giác, luồng thông tin này định hướng đến người đọc một nhận thức: Donald Trump là một vị tổng thống tồi tệ. Có thật vậy không?

Mới vào nghề báo được 01 năm, Bob Woodward đã đoạt giải Pulitzer với loạt bài điều tra về vụ Watergate (nên nhớ, trong thực tế báo chí Mỹ, bài điều tra nhiều khi chỉ là bản tin 500 chữ). Donald Trump không phải là tổng thống duy nhất bị Bob Woodward phơi bày trên trang sách. Năm 2001, B. Woodward đã viết cuốn Plan of attack- Kế hoạch tấn công, cáo buộc TT Bush đã dẫn đến chiến tranh Iraq. Năm 2012, B. Woodward viết cuốn The Price of politics- Cái giá của chính trị, viết về TT Obama với những chính sách tài chính tồi tệ. Làng báo Mỹ gọi Bob Woodward là hung thần của các tổng thống.

Tại sao tổng thống thống Mỹ lại là đối tượng chỉ trích, tấn công của Bob Woodward? Rất đơn giản, một nhà báo giỏi chỉ có thể khẳng định được mình thông qua các chỉ trích người quyền lực nhất nước Mỹ chứ không phải là chỉ trích những quan chức làng nhàng. Luật pháp tiến bộ và tự do báo chí ở Mỹ đảm bảo cho việc chỉ trích ấy, không bỏ tù hoặc sách nhiễu người viết sách báo. Hơn nữa, các cuốn sách chỉ trích bao giờ cũng mang đến cho người viết rất nhiều tiền.

Và có một thực tế hiển nhiên là, không có một tổ chức nhà nước nào hay một tổ chức phi chính phủ nào ở Mỹ được thành lập hay chỉ định để thẩm định tính ĐÚNG- SAI trong các cuốn sách của Bob Woodward. Cũng như các cuốn sách xã hội khác, các cuốn sách của Woodward chỉ là HAY- DỞ, BÁN CHẠY- KHÔNG BÁN CHẠY, không có chuyện ĐÚNG- SAI, CHÍNH XÁC- KHÔNG CHÍNH XÁC.

Làm cho tổng thống hay các chính trị cao cấp điên đầu là ước muốn cháy bỏng của các nhà báo Mỹ. Tìm ra đôi điều vụn vặt hoặc nhiều hơn thế để chỉ trích tổng thống hay các chính trị gia cao cấp là khao khát tột cùng của các nhà báo Mỹ. Một đơn vị truyền thông không đủ can đảm để chỉ trích tổng thống là một đơn vị truyền thông không có uy tín đối với công chúng. Và còn một điều đặc biệt khác, trong nhận thức của người dân Mỹ, nếu tổng thống Mỹ không bị báo chí chỉ trích, đó là một tổng thống yếu hèn không đủ phẩm chất để ứng phó và xử lý rủi ro.

Tháng 12-2017, TT Donald Trump cũng bị báo chí đồng loạt chỉ trích với những ngôn từ hết sức mạnh mẽ mà những bạn đọc ở xứ sở không có tự do báo chí không thể tưởng tượng được.

Vào lúc 9 giờ 30 ngày 13-12-2017( giờ New York), một tờ báo lớn của Mỹ là USA Today đã ngay lập tức tấn công trực diện vào TT Trump bằng cách cho đăng tải bài xã luận “Sự đê mạt của Trump liệu có chạm đáy”. Đây là bài xã luận được coi là điển hình- tiêu biểu trong các bài xã luận chỉ trích và tấn công tổng thống từ trước đến nay, và đây là những đoạn tấn công tiêu biểu với lời văn mạnh mẽ( chú thích: những câu trước…….. là những câu không trích dẫn).

“Sự đê mạt” của Trump liệu có chạm đáy?

...Tổng thống mà gọi thượng nghị sĩ là gái điếm thì không đáng dọn dẹp nhà vệ sinh trong thư viện của tổng thống Obama hay đánh giày cho George W. Bush: Quan điểm của chúng tôi

…Đây không phải là nói về những khác biệt trong chính sách mà chúng ta thường gặp với tất cả các tổng thống hay sự thất vọng của chúng ta về một số quyết định của họ. Cả Obama lẫn Bush đều thất bại theo nhiều cách khác nhau. Họ không giữ được lời hứa và nói dối, nhưng không ai nghi ngờ thái độ lịch sự của họ.

Mặt khác, Donald Trump là người khủng khiếp có một không hai. Hành vi kinh tởm của ông ta có tính hủy hoại đối với công tác quản trị được mọi người chia sẻ, dựa trên các giá trị chung và sự đồng ý của người bị trị.

Ông ta đối xử với Gillibrand hạ đẳng đến mức nào không làm ai ngạc nhiên. Trong quá trình vận động tranh cử, khi bị cáo buộc về hành vi quấy rối tình dục hoặc lạm dụng tình dục phụ nữ trong quá khứ, phản ứng của Trump là coi thường những người cáo buộc ông ta. Tháng 10 năm ngoái, Trump nói rằng trong hàng chục năm qua, ông ta chưa bao giờ lôi Jessica Leeds lên máy bay: “Xin hãy tin tôi, cô ấy không phải là sự lựa chọn đầu tiên của tôi, tôi có thể nói với các vị như thế”. Trump chế nhạo một người tố cáo khác, cựu phóng viên của tờ People, Natasha Stoynoff, “Xin hãy kiểm tra Facebook của cô ta, rồi các vị sẽ hiểu”. Những người nổi tiếng và các chính trị gia cũng từng bác bỏ các cáo buộc, nhưng không người nào hành động theo lối hạ đẳng đến mức nói rằng những người cáo buộc họ chưa hấp dẫn đến mức được sờ mó.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng bị 350 tờ báo của cả Mỹ lẫn Anh lên án cuộc tấn công nhằm vào báo chí của ông. Canok

Nếu có thể coi lịch sử trong giai đoạn gần đây là bản hướng dẫn thì sự khủng khiếp có một không hai của thời đại Trump trong nền chính trị Mỹ sẽ trở nên ngày càng xấu hơn. Sự thiếu đạo đức và đơn giản là thiếu nhân cách của Trump đã được thể hiện rất rõ trong suốt 11 tháng ông ta làm tổng thống.

…Trump tỏ ra khinh thường những lời cáo buộc về đạo đức, mà tất cả các vị tổng thống trong thời gian gần đây đều phải dè chừng. Ông ta không chịu khai báo lợi tức để đóng thuế, viện cớ là đang kiểm toán. Ông không chịu đưa doanh nghiệp nhiều tỷ USD vào tín thác mù (giao cho người khác toàn quyền quản lí – ND) và khăng khăng nói rằng đưa doanh nghiệp vào tay các ông con trai thì cũng thế.

Đấy là chưa nói đến việc ông ta coi những người ủng hộ thuyết cho rằng người da trắng là ưu việt là “những người rất tuyệt vời”, việc tha cho một cảnh sát trưởng vô luật pháp khi tay này bắn một giám đốc FBI đáng kính, và thúc Bộ Tư pháp điều tra những kẻ thù chính trị của ông ta.

Thật choáng váng khi biết rằng chỉ có sáu thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa kêu gọi vị tổng thống bất nhất của chúng ta từ chức.

Quốc gia này không tìm kiếm và cũng không mong đợi có các tổng thống hoàn hảo, và một số vị chắc chắn là có nhiều khiếm khuyết. Nhưng một vị tổng thống thể hiện thái độ không tôn trọng sự thật, không tôn trọng đạo đức, không tôn trọng những trách nhiệm căn bản của công việc và không có thái độ lịch thiệp đối với người khác là không có khả năng thực hiện được những điều kiện làm cho nước Mỹ trở thành vĩ đại”. (Bài xã luận USA TODAY, nguyên bản tiếng Anh: https://www.usatoday.com/…/trump-lows-ever-hit-r…/945947001/).

Không chỉ có nhà báo Bob Woodward chỉ trích và tấn công D. Trump. Nhà báo Michael Wolff vào đầu năm 2018 này cũng đã xuất bản cuốn sách Fire and Fury-Bão lửa và cuồng nộ, mô tả Tổng thống Trump như "một đứa trẻ to xác tỏ ra biết tuốt, không thích lắng nghe mà chỉ thích nói, thích được nịnh nọt, dễ bị tác động, hay thay đổi, không thích đọc bất cứ thứ gì, chỉ xem TV hoặc ảnh, thích trả thù ai làm trái ý, hay quyết định bốc đồng và nực cười, thích nói linh tinh trên Twitter...".

Với một nền báo chí có tự do không giới hạn, không chỉ TT Trump mà gần như hầu hết các đời tổng thống của Mỹ đều bị báo chí Mỹ chỉ trích và tấn công ở cấp độ này hoặc cấp độ khác tùy thuộc vào sự tiến bộ của công nghệ và tần suất xuất hiện của tổng thống trước công chúng. Tiếp nhận chỉ trích và các tấn công một cách bình tĩnh và khéo léo là cách ứng xử có trách nhiệm của tổng thống đối với báo chí nói riêng và đối với đất nước nói chung. Vào giữa năm 2016, trong chuyến công du đến Việt Nam, TT B. Obama đã nói:” Tôi bị chỉ trích hàng ngày, và điều đó làm cho tôi và nước Mỹ trở nên mạnh mẽ hơn”.

Chung sống với tự do báo chí không hề dễ dàng gì nhưng tổng thống và công dân Mỹ không thể sống nếu không có một nền báo chí tự do. Bởi vì tự do báo chí giúp họ có thông tin để tiến bộ, giàu thêm tri thức để nhiều thêm sức mạnh.

Bao giờ báo chí Việt Nam biết chỉ trích và tấn công những người đứng đầu đất nước?

Nguồn: Việt Nam Thời Báo

September 14, 2018

Nghiên cứu Chính Trị Bình Dân của Pham Doan Trang


Giới thiệu

Với việc xuất bản Chính Trị Bình Dân, Pham Doan Trang đã trở thành (một trong những) nhà chính trị học nổi bật nhất hiện nay. Tác phẩm này bao trùm tất cả các vấn đề của môn chính trị học đương đại, cho nên theo tôi tác phẩm này phải có nhan đề Chính Trị Học Nhập Môn. Những người muốn trở thành người công dân có trách nhiệm trong nước Việt Nam dân chủ và tự do nhất định phải đọc/được dậy theo cuốn sách này hay những cuốn sách tương tự như thế này. Bạn nào muốn "chém" có chất lượng về những vấn đề kinh tế, xã hội, thuế khóa, thậm chí mại dâm... cũng nên đọc tác phẩm này. Tôi cho rằng khi không còn kiểm duyệt nữa thì đây sẽ là một trong những tác phẩm có phát hành cao nhất.

September 11, 2018

Lời ai điếu cho mô hình Trung Quốc?

Arvind Subramanian và Josh Felman

Phạm Nguyên Trường dịch


Sau mấy thập kỷ tăng trưởng mạnh mẽ và ổn định, Trung Quốc đã nổi tiếng vì ổn định về kinh tế, ngay cả khi các khoản nợ ở trong nước đang gia tăng nhanh chóng. Nhưng triển vọng xuất khẩu giảm, cùng với việc đồng tiền đang ngày càng yếu đi, có thể làm cho nước này trật khỏi quỹ đạo phát triển bất chấp nợ nần của mình.

September 7, 2018

Trung Quốc đang thua cuộc Chiến tranh Lạnh mới?

Phạm Nguyên Trường dịch (VNTB)

Tác giả: Minxin Pei (Bùi Mẫn Hân)

Khác với Liên Xô, các nhà lãnh đạo Trung Quốc nhận ra rằng thành tích kinh tế là điều kiện cần cho tính chính danh. Tuy nhiên, tương tự như Liên Xô, Trung Quốc đang chi quá nhiều tiền cho một vài người bạn, mà chẳng thu được bao nhiêu, trong khi ngày càng lún sâu vào cuộc chạy đua vũ trang với Mỹ.

Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc

Khi Liên Xô viết nổ tung, năm 1991, tìm hiểu lý do của việc này trở thành nỗi ám ảnh của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Các cơ quan nghiên cứu của chính phủ được giao phó nhiệm vụ này đổ nhiều tội lỗi lên đầu Mikhail Gorbachev, nhà lãnh đạo theo đường lối cải cách không tàn nhẫn đến mức có thể giữ được Liên Xô. Nhưng các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng làm rõ được những yếu tố quan trọng khác, mà dường như không phải tất cả các nhà lãnh đạo Trung Quốc hiện nay đều để tâm tới.

Chắc chắn là, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã dành hết tâm trí cho bài học quan trọng đầu tiên: Thành tích kinh tế cao là điều cần cho tính chính danh. Và, việc Đảng Cộng sản Trung Quốc tập trung toàn lực vào việc thúc đẩy tăng trưởng GDP trong mấy thập kỷ qua đã mang lại “phép màu kinh tế”, với thu nhập bình quân đầu người nhảy vọt từ 333 USD, năm 1991, lên 7.329 USD vào năm ngoái. Đây là lý do quan trọng duy nhất giúp Đảng Cộng sản Trung Quốc tiếp tục nắm được quyền lực.

Nhưng việc giám sát nền kinh tế đang trì trệ hầu như không phải là sai lầm duy nhất mà các nhà lãnh đạo Liên Xô đã mắc phải. Họ cũng bị lôi kéo vào một cuộc chạy đua vũ trang tốn kém và không thể thắng được với Mỹ, và trở thành nạn nhân của việc vươn bàn tay đế quốc chủ nghĩa ra quá xa, họ ném tiền và nguồn lực cho các chế độ chẳng có mấy giá trị về mặt chiến lược và được coi là thường xuyên kém cỏi trong lĩnh vực quản lý kinh tế. Vào lúc, khi Trung Quốc tham gia “Chiến tranh Lạnh” mới với Mỹ, Đảng Cộng sản Trung Quốc dường như đang lặp lại những sai lầm thảm khốc tương tự như Liên Xô đã từng mắc.

Mới nhìn, dường như Trung Quốc không thực sự tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang với Mỹ. Nói cho cùng, ngân sách quốc phòng chính thức của Trung Quốc trong năm nay - khoảng 175 tỷ USD - chỉ bằng một phần tư ngân sách 700 tỷ USD, đã được Quốc hội Mỹ phê chuẩn. Nhưng người ta tính rằng chi tiêu quân sự thực tế của Trung Quốc cao hơn hẳn ngân sách chính thức: Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (Stockholm International Peace Research Institute), năm ngoái Trung Quốc chi cho quân đội khoảng 228 tỷ USD, tức khoảng 150% con số chính thức là 151 tỷ USD.

Dù sao mặc lòng, vấn đề không phải là số tiền Trung Quốc chi cho súng đạn, mà là sự gia tăng liên tục các khoản chi tiêu cho quân đội, có nghĩa là đất nước này sẵn sàng tham gia vào cuộc chiến tranh tiêu hao lâu dài với Mỹ. Tuy nhiên, nền kinh tế Trung Quốc không thể tạo ra những nguồn lực đủ sức chịu đựng được khoản chi cần thiết để giành chiến thắng trên mặt trận này.

Nếu Trung Quốc có mô hình tăng trưởng bền vững, tức là có nền tảng của nền kinh tế hiệu quả cao, thì nước này có thể đủ khả năng theo đuổi cuộc chạy đua vũ trang có mức độ với Mỹ. Nhưng họ cũng không có mô hình như thế.

Ở cấp độ vĩ mô, tăng trưởng của Trung Quốc tiếp tục giảm, đấy là do dân số già đi nhanh chóng, nợ cao, rủi ro về thanh khoản và cuộc chiến thương mại do Mỹ phát động đang leo thang. Tất cả những điều vừa nói sẽ làm cạn kiệt nguồn lực có giới hạn của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ví dụ, khi tỷ lệ người già, sống phụ thuộc vào con cái và xã hội gia tăng thì chi phí y tế và lương hưu cũng sẽ tăng.

Hơn nữa, trong khi kinh tế Trung Quốc có thể hiệu quả hơn hẳn kinh tế Liên Xô, nhưng không thể hiệu quả như Mỹ. Lý do chính là ảnh hưởng lâu dài của các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc, chiếm một nửa tổng tín dụng ngân hàng nhà nước, nhưng chỉ đóng góp 20% giá trị gia tăng và việc làm mà thôi.

Vấn đề của Đảng Cộng sản Trung Quốc là doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì chính quyền độc đảng, vì những doanh nghiệp này được sử dụng vừa như biện pháp tưởng thưởng cho những người trung thành vừa tạo điều kiện cho chính phủ can thiệp nhân danh các mục tiêu kinh tế vĩ mô của nhà nước. Loại bỏ những công ty cồng kềnh và không hiệu quả này là tự sát về chính trị. Nhưng, bảo vệ những công ty này có thể chỉ làm chậm lại cái không thể tránh khỏi, vì càng cho phép các công ty này bòn rút những nguồn tài nguyên khan hiếm ra khỏi nền kinh tế, thì cuộc chạy đua vũ trang với Mỹ sẽ càng trở thành gánh nặng - và thách thức đối với Đảng Cộng Sản Trung Quốc sẽ càng lớn thêm.

Chủ nghĩa tư bản thân hữu ở Trung Quốc (tác giả Minxin Pei) do NXB Hội nhà văn ấn hành.

Bài học thứ hai là các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã không đánh giá một cách thỏa đáng là cần phải tránh, không được vươn bàn tay đế quốc ra quá xa. Khoảng một thập kỷ trước, với thặng dư thương mại quá lớn, dư thừa quá nhiều tiền mặt, chính phủ Trung Quốc bắt đầu có những cam kết rất tốn kém với nước ngoài và trợ cấp cho các “đồng minh” chỉ biết ăn mà không biết làm.

Hành động phô trương đầu tiên là sáng kiến Một Vành Đai và Một Con Đường (BRI), chương trình trị giá 1 nghìn tỷ USD, tập trung vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng ở các nước đang phát triển do Trung Quốc tài trợ. Mặc dù đã có những dấu hiệu là sẽ có rắc rối – cái này, cùng với kinh nghiệm của Liên Xô, đáng lẽ Đảng Cộng Sản Trung Quốc phải tạm dừng - nhưng dường như Trung Quốc quyết tâm đẩy nhanh chương trình Một Vành Đai, Một Con Đường, các nhà lãnh đạo coi đây là một trong những trụ cột của “chiến lược vĩ đại” mới của mình.

Ví dụ thậm chí còn nghiêm trọng hơn về bàn tay đế quốc vươn ra quá xa là những khoản trợ giúp hào phóng của Trung Quốc cho các nước - từ Campuchia, tới Venezuela, rồi Nga - mang lại quá ít lợi lộc. Theo số liệu của AidData ở Đại học William và Mary (College of William and Mary), từ năm 2000 đến năm 2014, Campuchia, Cameroon, Côte d’Ivoire, Cuba, Ethiopia và Zimbabwe đã được Trung Quốc tài trợ hoặc cho vay với lãi suất thấp tổng cộng 24,4 tỷ USD. Cũng trong giai đoạn này, Angola, Lào, Pakistan, Nga, Turkmenistan và Venezuela đã nhận được 98,2 tỷ USD.

Hiện nay, Trung Quốc đã cam kết sẽ cung cấp 62 tỷ USD cho các khoản vay cho dự án “Hành lang kinh tế Trung Quốc-Pakistan”. Chương trình này sẽ giúp Pakistan đối đầu với cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán đang hiện ra ở phía trước; nhưng nó cũng sẽ làm cạn kiệt kho bạc của chính phủ Trung Quốc đúng vào lúc chủ nghĩa bảo hộ thương mại có thể dẫn tới nguy cơ là họ không thể có tiền bổ sung vào ngân quỹ.

Tương tự như Liên Xô, Trung Quốc đang chi quá nhiều tiền cho một vài người bạn, mà chẳng thu được bao nhiêu, trong khi ngày càng lún sâu vào cuộc chạy đua vũ trang với Mỹ. Chiến tranh Lạnh Trung-Mỹ chỉ vừa mới được khởi sự, nhưng Trung Quốc đã đi theo hướng thua.

Minxin Pei (Bùi Mẫn Hân) là giáo sư về quản trị tại Claremont McKenna College và là tác giả cuốn Tư bản thân hữu Trung Quốc.

Đã đăng trên Việt Nam Thời Bào