1. Nghiên cứu Tâm thức, rồi dần dần trực nghiệm, mới nhận ra rằng mỗi người ta gặp hằng ngày đều là biểu hiện của một tầng Tâm thức cụ thể nào đó, đang triển hiện thành thân (body) và tâm trí (mind) trong thế giới hình tướng này.
Mỗi người, tại mỗi khoảnh khắc, không thể không là con người mà họ đang là. Họ suy nghĩ, cảm nhận và hành động trong giới hạn của tầng Tâm thức mà mình đang hiện hữu. Theo một nghĩa nào đó, mỗi người dường như là con rối của chính tầng Tâm thức của mình, bị dẫn dắt bởi những cảm xúc, ham muốn, sợ hãi, định kiến và tập khí mà bản thân không hề nhận biết.
Và vì thế, thế giới này mới trở thành một vũng lầy đầy máu và nước mắt. Người ta tranh giành, thù hận, lừa dối, sát hại lẫn nhau, nhiều khi nhân danh những lý tưởng cao đẹp nhất. Vì vô minh, con người tự làm khổ mình và làm khổ người khác mà không biết rằng chính mình đang tạo ra đau khổ.
Khi hiểu được điều ấy, sự phán xét dần nhường chỗ cho lòng thương cảm. Ta không còn quá ngạc nhiên trước những hành vi của người khác, cũng không còn dễ dàng nổi giận hay oán trách họ như trước.
Thật đáng thương thay!
2. Giá như có thể nói với tất cả mọi người rằng: Mỗi khi một cảm thọ hay cảm xúc xuất hiện, xin hãy dừng lại một chút. Đừng vội phản ứng, đừng tìm cách đè nén, cũng đừng chạy theo những suy nghĩ mà cảm xúc ấy khơi dậy. Chỉ cần lặng lẽ nhận biết, sống cùng với cảm thọ ấy và để nó đi qua.
Đấy chính là bước đầu của tỉnh giác.
Khi cảm xúc được nhận biết mà không bị đồng nhất với cái tôi, nó dần mất đi khả năng điều khiển suy nghĩ và hành động. Con người bắt đầu có một khoảng tự do giữa điều mình cảm thấy và điều mình sẽ làm. Chính trong khoảng tự do ấy, sự tỉnh giác có thể thay thế phản ứng máy móc, và những hành động gây đau khổ cho mình cũng như cho người khác có cơ hội chấm dứt.
Nếu mỗi người đều có thể sống như thế, vũng lầy đầy máu và nước mắt kia hẳn sẽ vơi đi biết bao nhiêu!
Nhưng con người không thể truyền đạt sự thật đơn giản ấy cho tất cả mọi người, càng không thể buộc người khác phải tỉnh thức. Điều đó cũng giống như lên rừng, tìm cách uốn tất cả những cây cong queo, ngoằn ngoèo thành cây thẳng. Mỗi cây lớn lên trong những điều kiện riêng của nó; mỗi con người cũng trưởng thành trong những giới hạn và trải nghiệm riêng của mình.
Ta có thể chia sẻ điều mình hiểu, có thể sống sao cho người khác nhìn thấy một khả năng khác, nhưng không thể tỉnh thức thay cho bất cứ ai.
3. Nhưng nói đi cũng phải nói lại, chính vì trường Tâm thức với nhiều tầng nấc khác nhau đang tương tác, va chạm, xung đột và chuyển hóa không ngừng như thế, chính vì cõi nhân gian còn đầy máu và nước mắt như thế, mà nơi đây lại trở thành một trường tu tâm tính vô cùng hiệu quả đối với những người đang bước trên con đường dẫn tới tỉnh thức và từ bi.
Nếu không có người làm ta tức giận, làm sao ta nhận ra cơn giận vẫn còn trong mình? Nếu không có người tranh giành, xúc phạm hay đối xử bất công với ta, làm sao ta nhận ra những chấp trước vào danh, lợi, đúng, sai và cái tôi của mình?
Mỗi va chạm trong đời sống đều có thể trở thành một cơ hội để nhìn lại chính mình. Người khiến ta đau khổ, theo nghĩa ấy, cũng có thể trở thành người giúp ta nhận ra những gì mình còn phải buông bỏ.
Điều đó không có nghĩa là chấp nhận hay biện minh cho cái ác, càng không có nghĩa là thờ ơ trước đau khổ của người khác. Ta vẫn có thể ngăn chặn một hành vi sai trái, bảo vệ người bị tổn thương và làm những việc cần làm, nhưng không nhất thiết phải hành động từ lòng thù hận.
Bởi vì, khi đã hiểu rằng mỗi người đang hành động trong giới hạn Tâm thức của mình, ta có thể phản đối hành vi của họ mà không cần căm ghét chính con người họ.
4. Và có lẽ, đây chính là một trong những ý nghĩa sâu xa nhất của việc nghiên cứu Tâm thức: Không phải để phân loại con người thành cao và thấp, tốt và xấu, càng không phải để tự đặt mình lên trên người khác, mà để hiểu vì sao con người lại suy nghĩ, cảm nhận và hành động như họ đang làm.
Hiểu sâu sắc thì bớt phán xét. Bớt phán xét thì bớt oán trách. Bớt oán trách thì lòng từ bi tự nhiên có cơ hội hiển lộ.
Từ bi, theo nghĩa ấy, không phải là một đức tính mà ta cố gắng khoác lên mình, cũng không phải là thứ tình cảm mà ta phải gắng sức tạo ra. Nó xuất hiện một cách tự nhiên khi vô minh và những lập trường của bản ngã dần được buông bỏ.
Và rồi, có thể đến một lúc, ta không còn nhìn người khác như những kẻ cần phải sửa chữa, cũng không còn nhìn thế gian như một nơi cần phải được cải tạo theo ý mình.
Ta chỉ lặng lẽ tu sửa chính mình, sống giữa đời thường, làm những gì cần làm, giúp những ai có thể giúp, mà không còn đòi hỏi thế gian phải khác đi thì lòng mình mới được bình an.
Hiểu biết đích thực không làm con người trở nên cao hơn người khác. Nó chỉ khiến con người không còn muốn đứng cao hơn bất cứ ai.
Và khi ấy, từ bi không còn là điều phải học.
No comments:
Post a Comment